علاج آن : به تقويت كبد و معده و تفتيح كوشند . و از قابضات يابسه پرهيز نمايند . و مربّاى هليله و عرق رازيانه و « نوشدارو » گاه گاهى خورانيدن و عند الضرورة آن چه در قسم اوّل ذكر يافت مىتوان استعمال نمود .
[ اعتقال بطن اطفال ]
[ ز ] و نيز از آن جمله ، اعتقال بطن است
و اين ، اطفال را به سبب غلبهء رطوبات كه مضعف قوىاند عارض مىگردد و با عدم انصباب مراريهء امعا ، بطن قبض مىگردد .
علاج آن ، آن است كه زهرهء گاو و بخور مريم بر ناف آن طلا نمايند . و يا روغن زيت تنها و يا كرهء تنها با آب گرم ممزوج نموده بر شكم او بمالند و دست آهسته بر آن كشند از جانب معده به سمت ناف و زهار . و اگر اين تمريخ فايده نبخشد ، حمولات به كار برند . و بهترين حمولات ، « زَبَلُ الفأر » است كه هم چنان درست بردارند . و صابون تراشيده نيز .
و شافه از شكر طبرزد « 1 » و يا « 2 » از صابون و شكر سُرخ با هم ممزوج نموده شافه ساخته و به دستور ، چون از عسل معقود ، شافه سازند و بردارند . و اگر فودنج و يا بيخ سوسن آسمانجونى كوفته ، بيخته و يا سوخته ، با عسل بياميزند ، قوى الأثر مىگردد .
و بدان كه اين در صورتى است كه قبضيت با تب نباشد . و اگر با تب باشد ، ماليدن روغن بر معده او و حمولات حارّه و ادويهء قابضهء با حرارت را استعمال نبايد نمود ؛ بلكه اين دوا سودمند است : بنفشه كوفته و بيخته ، با شكر سرشته ، شافه سازند .
و اگر مفيد نيفتد ، گل بنفشه ، سه درم ؛ گل خطمى ، دو درم ؛ برگ سنا ، پنج درم ؛ نمك سنگ ، يك درم ؛ شكر سرخ ، هفت درم ؛ مغز فلوس خيارشنبر ، هفت درم ، كوفته ، بيخته ، شياف سازند و بردارند ، سريع العمل است . و اگر مغز فلوس خيارشنبر به گلاب حل كرده نيم گرم بر شكم آن ضماد نمايند مناسب است .
چون از شافه و تمريخ قبض نگشايد و يا در استعمال آن مانعى باشد ، به مشروبات تليين بطن توان نمود به حسب حاجت و مزاج .
هامش
( 1 ) . ب : شكر تبرزد .
( 2 ) . الف : ( يا ) حذف شده .