پس احتياط در اين باب واجب است و اقوال زنان بىخرد كه خود را اهل تجربه مىدانند از درجهء اعتبار ساقطاند « 1 » ؛ زيرا كه ادويهء ايشان اكثر قويهء سميه ؛ است مانند توتياى هندى و حبّ الملوك و مردار سنگ و امثال اينها .
[ ذات الريه اطفال ]
[ ب ] و نيز از آن جمله ، ذات الرّيه است
يعنى ورم شش . و اين مرض ، اطفال را بيش تر عارض مىگردد . و اگر علاج و تدبير نيكو ننمايند به هلاكت منجر مىگردد .
علامت آن ، سرفه و ضيق النفس مفرط است ، و هنگام تنفّس ، زير اضلاع پهلو گود افتد و گريه بسيار نمايد كه هيچ « 2 » نوع تسكين نيابد . و اهل هند اين را « دَبَّه » - به فتح دال مهملهء هنديه و فتح باى موحَّدهء مشدَّده و ها - نامند و در بنگاله ، « بَهِكّى » - به فتح باى موحّده و خفاىها و كسر كاف مشدّده - و يا « پَهسْلى » - نيز به فتح باى عجمى و خفاىها و سكون سين مهمله و كسر لام - و يا به اعتبار وقوع آن در موضع پهلو « 3 » و ضِلع آن كه به هندى ، پهلو را بهكى و ضلع آن را پسلى نامند .
و اين ، دو نوع مىباشد : يكى ، آن كه از مادّهء حار به هم رسد . [ و ] علامت آن تب محرقهء شديد و تشنگى و خشكى لب و كام است . دوم ، آن كه از مادّهء بلغم به هم رسد . [ و ] علامت آن ، تب خفيف [ است ] .
علاج آن :
آن چه از مادّهء حارّ است ، بهترين تدابير آن تليين طبع است به مطبوخ عنّاب و عنب الثعلب و گل بنفشه با مغز فلوس خيارشنبر و شيرخشت با روغن بادام و امثال اينها . و انتظار نضج در اين لازم نيست و بعد از آن ، آن چه در معالجهء سرفه ذكر يافت و رُبّ توت نفع تمام دارد .
هامش
( 1 ) . ب : ساقط .
( 2 ) . ب : به هيچ .
( 3 ) . الف : موضع و پهلو .