و اگر سبب آن برودتى باشد كه به دماغ ايشان رسيده باشد ، علامت آن تقدّم ملاقات برد و فقدان آثار ورم است .
علاج آن ، آن است كه « بادروج » را بسيار نرم كوفته و بيخته در انبوبه كرده در بينى او بدمند . و نيز بگيرند گردهء گوسفند و يا بُز را و به سيخ كشيده در آتش كباب نمايند و در حين كباب شدن ، قطرات آبى كه از آن مىچكد گرفته چند قطرهء نيم گرم در بينى او بچكانند .
و نيز زعفران با قدرى قند نرم سوده بر آتش اندازند ؛ به نحوى كه بخار آن به بينى طفل رسد و عطسهء مفرطهء ايشان را باز دارد . و ماليدن سر طفل هر روز به خرقهء خشنى و بوئيدن خشب سليخهء تر كرده اگر كفايت نمايد و الّا مرضعهء آن را « ايارج فيقرا » چند شب متوالى بدهند و چون زعفران و تخم گل سرخ و اندكى صبر سائيده بر تكمهء پستان مرضعه بمالند و در دهن طفل گذارند ؛ تا آن كه با زائد از آن . و سر طفل را نگون دارند ؛ تا آن كه آب و لعاب بسيارى از دهان طفل « 1 » برآيد . و بسا هست كه چون زبان آن را به خرقهء خشنى بگيرند و اندكى بكشند و نگه دارند تا آن كه لعاب بسيارى از دهن آن برآيد كه عُطاس آن از آن زائل مىگردد .
و اگر طفل حارّ يابس المزاج باشد و قوى بنيه ، بر سر او آب نيم گرمى كه در آن نخاله و قشور حبّ المحلب جوشانيده باشند ريزند .
و اگر طفل ضعيف القوّه و البنيه باشد ، آب گرم بر سر آن نريزند كه باعث ضعف قوّه آن مىگردد ؛ بلكه در هر وقت اندك اندك شربت خشخاش و يا « دياقوذا » كه با طلا ساخته باشند به او بخورانند .
و بگيرند : مغز تخم خيار و تخم خرفهء مقشّر ، از هر يك سه درم و مغز بادام شيرين ، چهار درم و با نبات نرم بسايند و با لعاب بزرقطونا حَبّ سازند [ و ] حَبّها به شكل عدس مفرطح و خشك نموده دائم به زير زبان او يك حَبّ نگاه دارند .
« ابن بيطار » گفته كه : « بگيرند جهت اين علّت ، دو دانگ عصارهء سوس - يعنى رُبّ السوس - و دو دانگ از ماهى معروف به « سمك الرّمل » و دو درهم از تخم سلحفات و طبخ دهند با شير مرضعه تا آن كه غليظ گردد ؛
هامش
( 1 ) . ب : دهان آن .