شيردار ميش و يا [ پستان ] بز پخته با افاويهء مناسبه و همچنين آب كلّه و ماهى تازه و يا نمك سود يا شبت بسيار مفيد است .
و اين چند دوا در توفير و غزارت « 1 » شير كثيرالنفعاند : از آن جمله اين دواست : تخم شبت ، سه اوقيه ؛ تخم حندقوقى [ و ] تخم گندنا ، از هر يك يك اوقيه ؛ بذر رطبه [ و ] حلبه ، از هر يك دو اوقيه ، كوفته و بيخته به عصارهء رازيانه به عسل و روغن به قدر حاجت سرشته [ و ] مقدار ضرور بخورانند . و همچنين خورانيدن اكثر حَسوها و ماليدن آن در تكثير لبن اثر « 2 » تمام دارد .
و هرگاه سبب فساد لبن ، كثرت و تراكم آن باشد - كه كثيف و غليظ گشته باشد - تدبير آن تنقيص آن است به تقليل غذا و تناول اشياء قليل الغذا و تضميد كمّون و سركه و خاك حرّ با عدس مطبوخ بسرشند و بر سينه و پستان « 3 » بمالند . و آشاميدن آب شور نيز مفيد است .
و ببايد دانست كه مدّت رضاع طبيعى يك سال و نُه ماه است ؛ موافق آيهء كريمهء
« وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً »
« 4 » و نهايت آن تا دو سال . و زياده برآن باعث بلادت و كم ذهنى طفل مىشود پس بايد كه از قبل از آن طفل را عادت به تناول غذا و آب دهند و به تدريج شير كم بخورانند و غذا زياده تا آن كه در هنگام فطام و باز گرفتن از شير ، اذيت بسيار نيابد .
و بعد از فطام اگر گاه گاهى خواهش شير نمايد و گريه و لجاجت بسيار نمايد كه به هيچ چيز تسكين نيابد و فراموش نكند ، ناچار گاه گاهى اندك شيرى به او بخورانند .
و بهترين تدابير از براى ترك لبن و نگرفتن پستان آن است كه چيزهاى تلخ بر تكمهء پستان بمالند كه چون در دهن گيرد متأذّى و متنفّر گردد و دهن بردارد . اگر مناسب باشد به شير گاو و يا به شير بز به تنهايى و يا شيربرنج و يا حريرهها پخته به او بخورانند و مطلقاً چيزهاى سخت صلب كه مضغ آن دشوار باشد به طفل نخورانند كه باعث ساييده
هامش
( 1 ) . الف : غرازت .
( 2 ) . ب : اثرى .
( 3 ) . ب : بر پستان .
( 4 ) . سورهء احقاف ، آيهء 15 .