و هرگاه شير رقيق باشد ، مرضعهء او را از رياضت بازدارند و به ترفّه و آرام امر فرمايند و از اغذيه آن چه مولّد خون غليظ باشد بخورانند . و خواب بسيار كردن مفيد است .
و ايشان را هرگاه شير گرم و مزاج مرضعه حار باشد ، تعديل مزاج آن نمايند . و بايد كه قبل از تناول غذا به طفل شير نخورانند ؛ زيرا كه ناشتا به سبب غلبهء حرارت شير ، حارّ مشتعل مىباشد و سكنجبين با عرقهاى باردهء مناسبه او را بياشامانند « 1 » .
و اگر سبب فساد لبن برودت باشد ، اغذيه و ادويهء مسخّنه استعمال نمايند و از مبرّدات بازدارند .
[ فايده ] : و اگر شير قليل باشد ، ملاحظه نمايند كه سبب قلّت آن حرارت است يا برودت ؟ ! اگر حرارت است ، يا « 2 » حرارت در تمام بدن است و يا در پستان فقط : اگر در تمام بدن است ، به حسب آن تعديل بدن او نمايند و اگر محتاج به تنقيه باشد ، تنقيه فرمايند و بعد از آن تعديل ، اگر در پستان فقط است ، اوّل دلائل آن ، حرارت مَلمَس آن است [ و ] تعديل آن به اضمِده و اطليهء بارده و شرب معدِّلات خفيفهء كافى است « 3 » .
و بهترين اغذيهء سوء المزاج حار را كشك الشعير و اسفناج و ماش مقشّر و برنج و امثال اينهاست .
و اگر از برودت باشد و يا از سدّه و يا از ضعف قوّهء جاذبهء پستان ، بايد كه اغذيهء آن لطيف مايل به حرارت باشد . و خوردن زردك مفيد است و همچنين داخل نمودن تخم آن در اغذيهء آن . و اگر از اينها تسكين نيابد و حرارت غالب باشد ، وضع محاجم نارى بدون عنف زير پستان او مفيد است .
و اگر سبب « 4 » قلّت لَبِنَ ، قلّت تناول غذا باشد ، حَسوها از شعير و نخالهء گندم و حُبوب و لُبوب مناسبه ساخته بخورانند و توفير در غذاى مناسب آن نمايند و در حَسوها و اغذيهء آن ، بيخ رازيانه و تخم رازيانه و شبت و شونيز داخل كرده تناول نمايند « 5 » و خوردن پستان
هامش
( 1 ) . ب : ييشامند .
( 2 ) . ب : آيا .
( 3 ) . الف : ( است ) حذف شده .
( 4 ) . الف : به سبب .
( 5 ) . ب : داخل نمايند .