قدرى شادنج و صعتر و قسط و سماق و حلبه نيز بجوشانند و صاف نموده با آن بشويند بهتر است در مزيد تحليل فضول و تجفيف رطوبات و تصليب جلد و تقويت بشره كه « 1 » غرض كلّى و عمدهء تدابير آن است تا از ملاقات امور خارجيه از حرّ و برد و صلابت و لِين و خشونت و غيرها چندان متضرّر نگردند « 2 » و محفوظ ماند . و لهذا گفتهاند كه « اگر در بدن طفل وسخ و چرك و رطوبت بسيار ظاهر گردد ، علامت ضعف بشرهء آن است » .
در اين صورت ، بايد كه مكرّر آب نمك به بدن او بمالند و بعد از آن به آب نيم گرم بشويند ؛ به جهت آن كه آب نمك به سبب تجفيف و يبسى كه دارد ، سدّ مسام مىنمايد و باعث عدم تحليل رطوبات فضليهء داخليه است . و نيز باعث لذع بدن است ؛ به سبب حدّت و لذع جلاء ملح و لهذا بايد بعد از آن به آب شيرين خالص نيم گرم بشويند تا تفتيح مسام نمايد .
وجه داخل نشدن آب شور در چشم و بينى و گوش و دهن او آن است كه چون اغشيه اين اعضاء در نهايت رقّت و نرمى و نازكىاند ، احتمال تضرّر از آن است و ديگر اضرار آن .
و همچنين نبايد كه آب شيرين در گوش و بينى او داخل شود كه باعث تقرّح و زكام و نزله است ؛ بلكه بايد كه قابله در حين غسل ، سينهء طفل را بر ذراع دست چپ خود بگذارد كه شكم او جدا باشد و به دست راست ، تمام اعضاء و دست و پاى طفل را به تدريج بمالد و به آب نيم گرم بشويد و دست و پاى او را بعد از غسل و خشك نمودن به جهات مختلفه به ملايمت و هموارى بكشد ؛ مثلًا دستهاى آن را يك بار به طرف پشت برَد ؛ چنان چه هر دو كف دست او به نهايت كمر او برسد و بار ديگر دستهاى او را به عقب سر او برَد و يك بار ديگر هر دو دست او را كه يمين او را به جانب شمال و شمال او را به جانب يمين بالاى هم آورد و به طرف پشت برَد و به پشت بچسباند به نحوى كه گويا چيزى را تنگ در بر و به سينهء خود چسبانيده و گرفته و پاهاى آن را راست بكشد و با فخذ او دوته نمايد « 3 » و قدمهاى او را بر سرين او برساند و مكرّر چنين كند و ليكن همه
هامش
( 1 ) . ب : بشره او كه .
( 2 ) . ب : نگردد .
( 3 ) . ب : او وتر نمايد .