امّا مساكن حجريهء مكنونه اطراف آنها : هواى آنها بسيار گرم مىباشد در تابستان و بسيار سرد مىباشد در زمستان ؛ به سبب آن كه مقرّر است كه چون سنگ گرم گردد از تابش آفتاب و انعكاس آن ، گرمى آن شديد مىباشد و دير سرد مىگردد . و هواى « انهار » [ يعنى روزها ] آن نيز بسيار گرم مىگردد ؛ بلكه شب به سبب قصر آن سرد ناگشته كه روز باز گرم مىگردد .
و در زمستان به سبب آن كه تابش آفتاب و انعكاس آن كم مىباشد - به اعتبار ميل آن و روز كوتاه - ؛ خصوص بلدى « 1 » كه باران و برف در زمستان بارد ، هميشه سرد مىباشد در نهايت سردى نيز ؛ به جهت آن كه سنگ چون سرد گردد ، دير سردى آن زائل مىگردد و هوايى كه بدان برسد سرد مىگردد .
و ابدان ايشان ، صُلب درهم طپيدهء پر موى قوى و مفاصل ايشان صلب مستحكم مىباشد و يبوست و بيدارى بر ايشان غالب و بد خلق و متكبّر و مستبدّ به رأى و شجاع و دلير در حروب و جدال و در صناعات و با حدّت و ذكا مىباشند .
و امّا مساكن جبليهء ثلجيه : حكم اهل و سكّان ايشان ، حكم سكّان ساير بلاد بارده است . و بلاد ايشان ، از جمله بلاد كثير الرياح است و مادام كه برف باقى باشد ، رياح طيبه از آن متولّد گردد و چون گداخته گردد و به حيثيتى گردد كه رياح از آن توليد نيابد ، عَود نمايد به سوى ناخوشى و كدورت .
و امّا مساكن بحريه : اكثر اين بلاد معتدل مىباشد حرارت به برودت آنها ؛ به جهت عصيان رطوبت آن از انفعال و قبول چيزى كه نفوذ مىنمايد در آنها . و امّا در رطوبت و يبوست معتدل نيستند ؛ بلكه ميل به رطوبت دارند لا محاله . و اگر شمالى و قريب به دريا و غَور و نشيب باشد معتدلتر مىباشد ، و اگر جنوبى باشد ، حار مىباشد و همچنين به ضدّ آن .
و امّا مساكن شمالّيه : احكام اين بلاد و فصول ، حكم بلاد بارده است و اكثر اينها سرد بسيار و در آنها احكام احتقان و انعصار موادّ و اجتماع اخلاط در بواطن مىباشد و از مقتضياتِ آن ، جودَت هضم و كثرت رعاف است ؛ به سبب كثرت امتلاء و قلّت تحليل و انفجار عروق . و صرع ، عارض اهل و سكنهّ آن نمىگردد ؛ به سبب صحّت باطن و وفور
هامش
( 1 ) . ب : بلادى .