جنوبى سيلان اخلاط و از شمالى انعصار در باطن . و بسا هست كه مؤدّى مىگردد به سوى انفتاق به سوى خارج و اين جهت ، بسيار مىگردد آن هنگام سيلان مواد به سوى رأس و علل صدر . و از امراض شماليه ، اوجاع عصب و اضلاع و جَنب و صدر و مثانه و رحم و سعال و عسر البول « 1 » و اقشعرار بدن است .
رياح جنوبيه : مرخى قوّه و مفتّح مسامّ و مثوّر اخلاط و محرّك آنها است به سوى خارج و باعث ثقل حواسّ و مفسد قروح و انتكاس امراض و ضعف بدن و مهيج صداع و جالب نوم و باعث حدوث حمّيات و نقرس و حكّه و خارش در قروح است و ليكن باعث خشونت حلق نيست .
رياح مشرقيه : اگر بوزد در آخر شب و اوّل روز ، باعث تعديل حرارت شمس و لطافت و قلّت رطوبت آن رياح است ؛ پس آن هنگام ، ايبَس و الطَف خواهند بود . و اگر بوزند در آخر روز و اوّل شب ، امر آن به خلاف آن است . و رياح مشرقيه ، بالجملة بهتر از مغربيهاند .
رياح مغربيه : اگر بوزند در آخر شب و اوّل روز ، عمل ننمايد در آنها شمس [ و لذا ] از كثيفترين و غليظترين اهويه است و اگر بوزند در آخر روز و اوّل شب ، امر به خلاف آن است .
اينها در بلاد و مساكنى است كه بحار - خصوص درياى شور - به جانب مشرق و يا غرب و يا جنوب و يا شمال آن واقع نباشد . و در بلادى كه به يك جانب و يا دو جانب آن درياى شور باشد - مانند بنگاله - ، بهترين رياح در آن ، غربى و شمالى است . و همچنين تدبير مضادّت هر يك را به احتراز به ضدّآن نمايند .
امّا طبايع مساكن و تدابير آنها
بدان كه بيان اين نيز قبل در ستّهء ضروريه ذكر يافت . و در اين جا نيز براى زيادتى بصيرت و معرفت ، تدابير آن ذكر مىيابد :
ببايد دانست كه مختلف مىباشد احوال سَكَنهء مساكن و بلاد به حسب ارتفاع و انحطاط آنها فى نفسها و به حال مجاورت آنها به جبال و بحار و بَرارى و به نسبت به
هامش
( 1 ) . الف : عسير البول .