تدبير او غلط واقع نشود ؛ اللّه الموفِّق و المعين الهادى الى منهجِ الصدقِ و التحقيقِ و اليقين .
سؤال : اگر كسى گويد « عمده تدابير نزد اطبّاء تعديل است و بر اين تقدير لازم مىآيد كه غذا در شتا بايد كه لطيف باشد و در صيف بايد كه غليظ باشد تا آن كه تعديل موادّ لطيفه نمايد و حال آن كه بالعكس مقرّر شده ! » .
جواب : آن است كه هرچند اصل تدبير همين است ، و ليكن گاهى به سبب مانعى منعكس مىگردد . و مانع در اين جا آن است كه : غذاى لطيف ، لا محاله قبولِ انفعال از سردى شتا بيش تر و زودتر مىنمايد و منجمد مىگردد و اين ، باعث فسادهاى عظيم است ؛ به خلاف غذاى غليظ كه انفعال آن ديرتر است و به زودى متأثّر نمىگردد و لهذا مناسبت آن زياده است از غذاى لطيف ؛ پس هرچند بدن قوىتر باشد ، غذاى آن نيز بايد در آن فصل غليظتر باشد . و در صيف چون قوّه هاضمه ضعيف مىباشد به سبب ميل حرارت به خارج ، لهذا غذاى لطيف سريع الهضم در آن فصل مناسب است ؛ چنان چه ذكر يافت .
و ديگر آن كه تعديل هر چيزى به نوعى خاصّ است و به مناسبتى لايق و از بقول مناسبهء موافقهء به شتا ، سلق و كرنب و جزر و كرفس و امثال اينهاست ؛ به جهت غلظت و حرارت و تفتيح [ مانند ] كرفس .
در تدبير هوا « 1 » [ و مساكن ]
و امّا تدبير رياح
هرچند در ستّه ضروريه در ذكر هوا بيان يافت بالإجمال ، اين جا نيز ذكر مىنمايد براى تذكره و يادآورى . بدان كه :
رياح شماليه : باعث تقويت و تشديد اعضاء و منع سيلان به ظاهر و سدّ مسامّ و تقويت هضم و عقل و حبس بطن و ادرار بول و تصحيح هوا از عفونت غرقى « 2 » است و چون تقديم يابد رياح جنوبى بر شمالى و بعد از آن رياح شمالى وزد ، حادث مىگردد از
هامش
( 1 ) . الف : ( در تدبير هوا ) در حاشيه آمده . ب : حذف شده .
( 2 ) . الف : غرفى .