و تناول مرطِّبات ، جهت تعديل يبوست آن فصل ، اليق و انسَب است . [ و ] بايد كه مرطِّبات مايل به گرمى باشد نه بسيار گرم ؛ تا موافقت به مزاج بدن نمايد و احداث حدّت ننمايد « 1 » . و نيز بايد كه رطوبت آن قابل و مستعدّ عفونت و هيجان اخلاط نباشد ؛ چنان چه در فواكه ذكر يافت .
و بايد كه در اين فصل ، غسل به « آب فاتر » نمايند ؛ به جهت آن كه آب گرم ، مجفِّف و محرِّك و مهيج موادّ است و آب سرد ، مكثف و مسدّد مسامّ و مانع تحليل . و اين امور ، همگى بنا بر ردائت فصل باعث حدوث امراض است .
و آشاميدن شراب در اين موسم بايد كه به افراط نباشد ؛ جهت آن كه افراط آن در جميع اوقات ممنوع است ، بلكه مطلق آن و در اين فصل زياده ؛ به جهت ضعف قوا و طبيعت و بايد كه ممزوج به آب باشد تا ترطيب نمايد و اصلاح يبس فصل و كسر حدّت اخلاط .
و ليكن اين ، [ تدابير ] در بلدى است كه باران در فصل تابستان تا خريف نبارد و الّا در بُلدانى كه موسم باران فصل تابستان تا خريف بلكه تا اواسط آن باشد - مانند بنگاله و اكثر بلاد هند - حكم خريف آن چنان نيست كه ذكر يافت .
تدبير فصل زمستان « 2 »
امّا تدبير فصل شتا ، آن است كه احتراز و اجتناب از فصد و حجامت و قى و اسهال قوى واجب و لازم دانند . و امّا نزد احتياج قوى به مسهل ، مسهلات ضعيفه و متوسطهء قريبهء به قويه به قدر حاجت و ضرور ، مرخَّص و غير ممنوع است ؛ به جهت آن كه به سبب برودت هوا ، مواد سكون و انجماد دارند ؛ به سبب برد ظاهر و مضادّت نيز و حرارت و قوا و اخلاط ميل به باطن دارند و ساكناند ، تهيج و تحريك آنها به فصد و قى باعث تحريك به خلاف ميل طبيعت و موجب تضعيف و تحليل آن است ؛ هرچند كه در فصد ، اخراج موادّ غليظ بيشتر مىباشد .
هامش
( 1 ) . الف : نمايد .
( 2 ) . الف : ( تدبير فصل زمستان ) در حاشيه آمده . ب : حذف شده .