فصول اربعهء آن مستقرّ و متميز الآثار از هم باشند و الّا در جايى كه چنين نباشد ، اين قاعده نيز جارى نيست ؛ بلكه رعايت آن به حسب حرارت و برودت بدن و وقت و احتياج و ساير تدابير هر يك منوط به رأى طبيب حاذق است .
دورى از هر چيز گرم و خشك و سَير و سفر در گرما « 1 » - خصوصا در آفتاب - و پوشيدن لباسهاى گرم و تغذيه به اغذيهء ثقيلهء كثيرهء حارّه و آشاميدن شراب حارّ در آن . بهترين لباس ها در آن ، كتان ؛ خصوصا كهنه است ؛ به جهت آن كه سردترين لباس ها است و نمىچسبد خوب به بدن و كهنه آن نرمتر مىباشد .
تدبير در خريف « 2 »
امّا تدبير در خريف ، آن است كه اجتناب نمايند از استعمال مجفِّفات و كثرت جماع و آشاميدن آب سرد و خوابيدن در مكان سرد و غسل به آب سرد و برهنه نمودن سر و خوردن فواكه تر و تازه ؛ به جهت آن كه طبيعت اين فصل خشك مىباشد . و استعمال اين مجفّفات ، باعث مزيد بر خشكى آن است هرچند صيف نيز مجفّف است .
و ليكن چون آن [ تابستان ] با حرارت است و حرارت [ موحب ] تَذَيب و سيلان دهندهء رطوبات است ، تدارك يبس آن مىنمايد . و جماع نيز مجفِّف است و ليكن كثرت و افراط در آن باعث زيادتى تجفيف بدن و تحليل قوا است ؛ لهذا افراط آن مضرّ و ممنوع است به هر فصل كه باشد . و امّا اگر به حدّ اعتدال و بحسب خواهش طبع باشد ، به « 3 » هيچ فصل و وقت مضر نيست چنان چه ذكر يافت .
بيان علل مضارّهء هر يك :
امّا ضرر آشاميدن آب بسيار سرد ، به جهت آن است كه مضعف حلق و آلات صوت است .
هامش
( 1 ) . الف : در گرما .
( 2 ) . الف : ( تدبير در خريف ) در حاشيه آمده . ب : حذف شده .
( 3 ) . ب : ( به ) حذف شده .