[ 964 ] فصل [ سىام ] : اندر جسائت « 1 » كه در معده يا عضلات بالاى معده افتد
معنى جسائت ، صلابت و سختى است .
اين فصل را به دو قسم بيان كنيم :
قسم اول : اندر جسائت معده
سبب وى ، خلط غليظ سوداوى است كه در أوردهء معده ريزد . و عام است كه اين جسائت در فم معده پديد آيد يا در ديگر اجزاء معده ؛ اما در فم وى بيشتر افتد .
و علامت اين مرض ، آن است كه در ماق عينين تهبّج پديد آيد . و بزاق بسيار برآيد . و باشد كه به ديدن درآيد از عظم حجم . و مريض بر شكم تكيه نتواند كرد . و هنگام سجده متالّم شود . و باشد كه از فروبردن لقمه الم خفيف يابد . و شدت و خفت اعراض ، به حسب عظم و صغر صلابت است .
علاج : اگر مزاج گرم و قاروره رنگين باشد ، رگ باسليق زنند و ترك گوشت خوردن كنند و چيزهاى محلّل مليّن با مبرّدات تركيب كرده ضماد نمايند ؛ چون عنب الثعلب و بابونه و بنفشه و آرد جو و خطمى و اكليل و اصل السوس و موم سپيد و روغن گل و روغن بنفشه كه به هم سرشته باشند . و اگر مزاج سرد و قاروره سپيد باشد ، حقنه كنند بدانچه محلّل اخلاط غليظه بود ؛ چون طبيخ افتيمون و بسفايج و اصل السوس و بيخ خطمى و عصارهء قرطم كه لب خيارشنبر و ماء العسل و روغن كنجد در وى آميخته باشند . و ضماد نمايند به چيزهاى مليّن و محلّل ؛ چون بنفشه و بابونه و سنبل و اذخر و آرد حلبه و حب البان و مقل و بادام تلخ و لعاب تخم كتان و روغن بان و موم و پيه ماكيان كه جمله به هم سرشته باشند .
بدان كه گاه باشد كه به سبب صلابت سپرز ، در اجزاء معده كه متصل به سپرز است سختى پديد آيد . [ و ] علاج وى ، علاج طحال است ؛ زيرا كه محل آفت هم اوست و در
هامش
( 1 ) . قاموس القانون :Induration ; callosity.