[ 960 ]
فصل [ بيست و هشتم ] : اندر استرخاء معده و تهلهل نسج آن
« 1 » اين ، مرضى است كه جرم معده ضعيف شود و به آفت ، وى سست گردد .
اين فصل را به دو قسم بيان كنيم :
[ 961 ] قسم اول : اندر استرخاء معده
سببش ابتلال و تر شدن معده است از فضول رطوبى . و وى ، دوگونه است : يكى ، آنكه نفس معده مسترخى شود و بدان سبب به آفت ليفها سست گردد . و دوم ، آنكه رباطهاى معده كه بدان رباط ، معده مربوط است به ديگر اعضا مسترخى گردند و بدان سبب بعض اجزاى معده بر بعض ديگر فراهم آيند .
فرق بينهما آن است كه در آنجا كه نفس معده مسترخى مىشود و ليفهاى وى بدان سبب مترهّل مىگردند ، سينهء عليل بلندتر مىشود و پشت ، فرومىرود و فساد هضم پديد مىآيد . و آنجا كه استرخاء رباطات سبب باشد ، بهحسب رباط كه به كدام جانب معده است ، عوارضات ظاهر مىگردند ؛ مثلا اگر استرخاء در آن رباط بود كه ما بين ترقوه و معده رابطه است ، معده ميل به اسفل كند و به واسطهء تسفل وى كه محدث ثقل است ، اعضاى عليا نيز فروسو منجذب شوند و در جايگاه ناف ، گرانى محسوس گردد . و اگر استرخا در آن رباط افتد كه رابطه است بين الصلب و المعده ، به قدم ميل كند و ثقل اندر شكم محسوس گردد . و اگر استرخا در رباطى بود كه رابط است بين المعده و اعضاى ايمن او ، معده به جانب چپ ميل كند و به تبعيت وى ، در اعضا كه به جانب ايمن او باشد و متصل واقعاند در آن كشيدگى پديد آيد . و اگر استرخا در اربطهء ايسر بود ، ضد آنچه در استرخاى اربطهء ايمن گفته شد پديد آيد .
بدان كه معده به مثابهء خيمه است كه از هر چهار سو به وسايط رباطات ريسمان
هامش
( 1 ) . قاموس القانون :Atony of the stomach.
معالجات واعظى :Gastroptosis.