است ، در هر فرد كه ابتدا به فصد كند جهل طبيعت صورت نمىبندد ؛ زيرا كه بعضى طبائع با وجود جهالت ، از امرى كه وارد شود مضطرب نمىگردند و ثابت مىباشند ؛ كما هو ظاهر فى الناس .
[ 771 ] علاج : بايد دانست كه طبيب ، خداوند غشى را يا در حالت غشى دريابد يا در حالت افاقت : اگر اندر حال غشى دريابد ، تدبير بازداشتن سبب مشغول بايد شد به يارى قوت و امداد روح و تنبيه طبيعت : امّا اعانت و قوت روح ، آن است كه چيزهاى مناسبه كه مضاد سبب باشد ببويانند و اندر حلق چكانند بهحسب مزاج ؛ مثلا اگر خداوند غشى گرم مزاج بود ، كافور و صندل و گلاب و خيارين سرد كرده با اندكى مشك ، ببويانند تا مشك حرارت غريزى را مدد كند و كافور و صندل و گلاب ، حرارت غريب را تسكين دهد . و گلاب سرد كرده در حلق چكانند و بر سينه و روى زنند و آب سرد اندر ماء اللحم اندر حلق چكانند . و آب سرد به روى زدن صواب باشد . و پس از افاقت ، پيراهن مصندل پوشيدن و طعام مناسبه و دوغ سرد خوردن ، مفيد است . و اگر صاحب غشى سردمزاج بود ، مشك و عنبر و ريحان و اطعمه كه در روى عقاقير خوشبو باشد چون خيربوا و قرنفل و دارچينى و زعفران و مانند آن ببويانند . و دواء المسك يا مقدار طسوجى مشك گرم كرده در [ ماء اللحم ] آميزند و در حلق چكانند و فم معده را به روغن ناردين و مصطكى همىمالند . اگر سبب غشى اسهال قوى باشد يا سببى ديگر كه سردىآور باشد چون رگ زدن بسيار يا از جراحتى خون بسيار رفتن ، آب سرد و گلاب بر سينه نشايد ريخت ؛ بلكه به بوى كباب و به بوى مرغ بريانكرده و به بوى سيب و بهى كه بر آتش افكنند و به بوى نان گندم علاج نمايند و فم معده را به روغن گرم بمالند و ماء اللحم با اندكى [ سكنجبين ] در حلق چكانند تا ماء اللحم را زود به قعر تن رساند و روح را مدد كند .
اگر غشى از پس هيضه افتد ، اندكى سك و مشك در آب بهى يا ماء اللحم آميخته در حلق چكانند و چون به هوش آيد ، از اين ماء اللحم اندكاندك همىدهند . و گل نيشابورى كه به بوى كافور پرورده باشند مزيدن [ يعنى مكيدن ] ، صواب باشد .
اگر غشى از كثرت عرق افتد ، اطراف مريض به گلاب و آب سرد بمالند . و برگ مورد خشك كوفته و پخته و مازو و مانند آن بر اندام پراكنند تا عرق بازدارد . و قوت را به آب بهى و ماء اللحم و بوىهاى خوش مدد دهند .
طب اكبرى ( فارسى ) — صفحة 556
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٥٥٦