چيزى گران از پهلوى او آميخته است .
و ذات الجنب كه از جانب چپ باشد ، به سبب نزديكى دل ، تب آن گرمتر و ترسناكتر و خطرناك باشد و اعراض ، صعبتر بود ؛ ليكن همه به سبب نزديكى به حرارت دل ، اميدوارتر باشد كه زود پخته شود و به تحليل پاك گردد و آنچه از جانب راست باشد ، به سبب دورى از دل ، اعراض و تبهاى او ساكن بود ؛ ليكن پختن و تحليل آن ديرتر باشد .
[ 727 ] فرق ميان ذات الجنب و ذات الريه آن است كه : در ذات الريه ، نبض موجى باشد و درد او گران ، و تنگى نفس بيش از تنگى نفس ذات الجنب باشد . و ديگر علامات كه در باب ذات الريه ياد كرده آمد ، ظاهر بود .
[ 728 ] ببايد دانست كه حال ذات الجنب و اخواتها [ يعنى هر نوع ورم پردههاى سينه كه نام هريك گذشت ] ، همچون حال آماسهاى ديگر باشد . و حال همهء آماسها از سه نوع بيرون نبود : يا به تحليل زايل شود ، يا ريم كند ، يا صلب گردد . و ليكن اين آماس ، نادر افتد كه صلب شود و بگشايد تا پاك شود . امّا آنچه در وى از روز نخست رطوبتى خام رقيق بر آمدن گيرد ، توان دانست كه زود خواهد پخت و زود پاك خواهد شد و روز چهارم پخته شود . و كذلك ديرى ظهور نفث ، دليل اطالت مرض باشد . و آنجا كه نفث روز نخستين و يا روز دوم و سوم پديد آيد ، بعد از ظهور نشان پختگى ، در هفت روز پاك شود . و اگر در چهارده روز پاك نگردد ، ريم كند و متقيّح شود . و چون در چهل روز ريم پاك نشود ، سل پيدا نمايد . و هرچه ريم كرد ، احوال [ او ] آن باشد كه اندر باب سل و ذات الريه ياد كرده آمده است . و در جمله ، پاك شدن ديرترين از ذات الجنب سهل ، تا چهارده روز باشد يا تا بيست روز . و پاك شدن زودترين از ذات الجنب قوى ، چهل روز باشد تا شصت روز ؛ ليكن تا اين مدت ، نادر باشد كه قوت كفايت كند . و هرچند تب گرمتر باشد ، آماس زودتر پخته شود و زودتر گشايد .
نشان ريم كردن ، آن است كه درد هر نوبت سختتر شود و نفس ، تنگ و تب ، سوزانتر و قوت ، ضعيفتر و زبان ، درشت و دهان ، خشك و شهوت ، باطل گردد و بىخوابى و سخن بىهشانه گفتن پديد آيد و در پهلوها گرانى يافته شود و پس از آنكه ريم تمام گردد و تب و درد ساكن شود و گرانى پهلوها زيادت گردد ، نزديك گشادن ، نبض عريض شود و
طب اكبرى ( فارسى ) — صفحة 524
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٥٢٤