متولد گردد . و علامت اين قسم ، آن است كه سينه خرخر كند و سرفه همىآيد و در آن ، رطوبت و بلغم همى برآيد و نفس تنگى كند و بيمار مانند سگ زبان بيرون همىآرد ، خاصه اگر حركت كند كه در اين صورت ، ضيق نفس و خروج زبان كه به تازى « لهث » گويند ، اشتداد مىپذيرد . و هرگاه در اين قسم بلغم غليظ به سرفه برنيايد و به زودى تدارك كرده نشود ، مريض از دو آفت ايمن نماند : يا آنكه در خواب مختنق [ گردد ؛ يعنى خفه شود ] ؛ يا به استسقاء لحمى مبتلا گردد .
علاج : بهر تلطيف خلط ، چيزهاى ملطّف و محلّل دهند ؛ چون شراب زوفا و سكنجبين عنصلى و لعوقها « 1 » و هرچه دهند ، بايد كه شديد التسخين نباشد ؛ زيرا كه ادويهء شديد الحرارت ، ماده را غليظ و خشك مىگرداند ؛ بهر آنكه آنچه لطيف و رقيق است ، فانى مىسازد پس ما بقى غليظتر مىماند و در برآمدن به نفث عصيان مىكند . و مطبوخ انجير و بنفشه و عناب و سپستان و برگ گاو زبان به قند شيرين كرده سودمند است و به غايت معتدل . و تا كه به ادويه مفرد كار برآيد ، دست از مركب كوتاه دارند . و بيان مفردات ، در آخر اين مبحث ياد كرده آيد .
بعد از تلطيف و نضج ماده ، مستفرغ سازند آن را به قىء و اسهال . بهر قى ، عسل در طبيخ ترب آميخته بنوشند . و قىء به خربق ابيض در امراض سينه سودمند است ؛ خصوصا اگر آب ترب بدان آميزند . و تخم طبيخ ترب و بيخ سوسن و تخم شبت با سكنجبين آميخته نوشيدن تا قىء آيد مفيد است . و بهر اسهال ، ايارج فيقرا و حب غاريقون « 2 » به كار برند .
و حبوب گرم پيوسته در دهان دارند . و گفتهاند كه شش روباه اگر خشك نمايند و موازنهء دو درم به طبيخ مويز آميخته بدهند ، نفع تمام دارد . و از اغذيه : گوشت تيهو و چوزهء مرغ و ديگر طيور مناسب است . و كذالك روباه و خرگوش و نخوداب . و بايد كه در طعام ، خولنجان و دارچينى و آبكامه آميزند و از هرچه بلغم افزايد - چون شير و ماهى و فواكه
هامش
( 1 ) . صفت لعوق : بگيرند انجير و حلبه و تخم باديان و ايرسا و زوفاى خشك و در آب بجوشانند تا به ثلث بازآيد ، پس در طبيخ مذكور ، عسل آميزند و ديگر بجوشانند تا به قوام آيد ، پس پياز عنصل بريان كرده و اندكى زعفران باريك ساخته در آن آميزند و بليسند .
( 2 ) . صفت حب غاريقون : غاريقون ، سه درم ؛ رب السوس ، يك درم تربد ، پنج درم ؛ ايارج فيقرا شحم حنظل و انزروت ، از هريك دو درم ، كوفته و بيخته و با آب خالص به طبيخ تخم كتان حبّ سازند . و از يك مثقال تا دو درم توان داد .