[ 650 ]
فصل [ سوم ] : در ربو
« 1 » وى ، آن است كه مردم ، آسوده دم نتواند زد مگر به شتاب و تواتر ؛ همچون تنفس كسى كه بدود . و اين مرض ، جوان را عسر باشد و پير را عسيرتر ؛ بلكه زايل نشود .
[ 651 ] بايد دانست كه « صاحب اسباب و علامات » ، فىمابين ربو و ضيق النفس و بهر فرق نمىكند و هر سه را مترادف گردانيده . و ديگران ، ضيق را از ربو امتياز مىدهند ؛ كما قال « الشيخ » : « الربو ، عسر فى النفس ، شبّه نفس صاحبها نفس المتعب . و هو لا يخلو من سرعة و تواتر و صغر ؛ سواء كان معه ضيق أولا » « 2 » . اما انتصاب النفس ، نوعى صعبتر است از ربو و ضيق [ كه ] به فصل علىحده گفته آيد . و بعضى اطبا برآنند كه عسر النفس ، سببش امتلاى شريانهاى ريه بود [ كه اگر امتلا در شريانهاى ] دون اقسام قصبه [ يعنى پائينتر از اقسام قصبه باشد ] ، آن را بهر و ربو گوئيم . و آن را كه سببش امتلاى اقسام قصبه بود ، انتصاب النفس خوانيم . اقسام قصبه ، نزد اطبا ، مسمى است به عروق خشنه . و بعضى ربو را بر امتلاى عروق خشنه اطلاق كنند و بهر را بر امتلاء شرائين ريه .
اكنون ، بدان كه عسر النفس ، بر چهارده قسم است :
[ 652 ] يكى ، آنكه خلقى بود . و اين ، چنين باشد كه در اصل آفرينش ، سينه تنگ باشد . و بدان سبب آلتهاى دم زدن منبسط نتواند شد .
لا تدارك لها .
[ 653 ] دوم ، آنكه بلغم غليظ در ريه حاصل شود [ و ] اقسام قصبه را كه موضع هواست و مسمى است به عروق خشنه ، ممتلى و پر سازد . و حصول بلغم ، از سه بيرون نيست : يكى آنكه شش نشف كند از سينه و احشا . دوم ، آنكه از سر نازل شود . سوّم ، آنكه اندر شش
هامش
( 1 ) . قاموس القانون :Asthma.
( 2 ) . ترجمه : شيخ مىگويد : ربو ، سختى تنفس است كه تنفس صاحب اين مرض ، شبيه به تنفس فرد خسته است ؛ يعنى داراى سرعت ، تواتر و صغر است : چه همراه ضيق باشد و چه نباشد » . م .