اغشيه و اعصاب همه به جانب مبداء باشد و مبداء اين غشا ، از سوى بالاست . و علامت اين نوع ، آن است كه خداوند اين علت را تب لازم باشد و همهء حركتها بر وى دشوار شود و زبان از دهان برون نتواند كرد و چشم برون خاسته باشد و نتواند سرفيد و اگر بسرفد ، بىهوش گردد و نفس اندر حلق او گيرد و ممكن شود كه عقل بشورد و سخن بىهوشانه گويد ؛ زيرا كه غشاى دماغى با غشاى سينه مشاركت دارد و نبض ، صلب باشد .
علاج [ جميع اقسام ] : [ در قسم اخير ] ، تدبير رطوبتافزا به كار برند و اين ، چنان باشد كه هر بامداد كشكاب دهند و كدوى تر و آب تربز اندر وى پخته و با شراب بنفشه آميخته و اگر در اين كشكاب ، روغن بادام يا روغن مغز كدو برچكانند و اندكى شكر در آن افكنند بهتر باشد . و باشد كه بنفشه تر و مغز كدوى تر [ و ] لعاب اسبغول و آب تربز به هم سرشته بر سينه و پهلوهاى سينه ضماد كنند . بنفشه و خطمى و نيلوفر بپزند و اندر آبزن ريزند و مريض را در آن بنشانند و بهر خوردن ، تربز و آب كدوى پخته با جلاب و آب انار شيرى يا با روغن بادام و لعاب اسبغول با جلاب و بيضه مرغ نيمبرشت و آب اسفناج با كدو و ماش مقشر پخته به روغن بادام همىدهند .
هر نوعى را از انواع دم زدنهاى ناطبيعى كه سبب آن غايت حرارت باشد و بسيارى حاجت ، هم از اين نوع علاج بايد كرد . و هواى خانه و مفرش او خوش و خنك و تر بايد داشت .
انواع ديگر را كه سببش ترى و سردى خلط غليظ يا رقيق باشد ، علاج ضيق النفس بايد كرد ؛ چنانكه اندر جايگاهش آيد . و سردمزاج را در ابتدا فانيذ اندر شير تازه سود دارد . و اگر ماده بادناك بود ، به ابتدا فانيذ اندر آب باديان مفيد است . و اگر سبب ، ضعفى عضلههاى سينه باشد ، روغن نرگس با روغن ياسمين بمالند . و آن را كه ماده اندر عصبها افتاده باشد ، بگيرند شيح و سداب و افسنتين ، از هريك يك جزو ؛ مغز بادام تلخ و فانيد ، از هريك دو جزو ، همه را بكوبند و بسرشند و نخودمانند حبها سازند و هر بامداد چهار حب يا شش حب بدهند و از پس آن سكنجبين خورند و لعوق كرنب موافق باشد .
طب اكبرى ( فارسى ) — صفحة 479
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٤٧٩