ساخته ، با شير زنان يا شير گاو بسرشند و بر دندان نهند . و اگر اين سود ندهد ، داغ دهند ؛ چنانچه در بلغمى گفته شد . و قشار كندر ، عبارت است از اجزاء خرد كندر .
[ 587 ] هشتم : آنكه باد غليظ از سر منحلّ شود و به سوى اصول دندان و عصبى كه محيط آن است مندفع گردد . و علامت وى ، وجع متمدد است و انتقال درد از موضعى به موضعى .
علاج : بهر تنقيهء مادهيى كه باد از وى متولد مىشود ، حب بنفشه و حب اياره و مانند آن خورند . و بهر تحليل ، باديان و انيسون و زيره ، از هريك درمى بجوشانند و طبيخ آن را گرماگرم در دهن دارند . و براى تقويت ، صمغ البطم و فلفل و پوست بيخ كبر و شبّ باريك ساخته در عسل آميزند و بر دندان مالند . و از آب سرد و هرچه باد انگيزد و بلغمافزا بود بپرهيزند . و چيزهاى بادشكن تناول كنند .
[ 588 ] نهم : آنكه كرم در دندان متولد شود و وجع پيدا كند . و تولد ديدان در دندان ، چنان باشد كه : در دندانى كه متاكل و سوراخدار شده باشد ، رطوبتى اندر آيد و متعفن شود و مستحيل به ديدان گردد .
علاج : تخم گندنا و تخم بنج و تخم پياز با موم بياميزند يا با پيهء بز و آن را بر آتش سوزند و دود آن را به توسط انبوبه كه يك طرف آن انبوبه بر اين دوا نهاده باشد و طرف ديگر بر دندان برسانند تا كرمها بميرند و فرود افتند .
[ 589 ] فايده : اندر تدبير حفظ صحت دندان : آدمى را بايد كه ده چيز را رعايت كند تا دندان وى از آفات محفوظ ماند :
يكى ، از تخمه و بسيار خوردن و معده گران كردن بپرهيزد . و از اغذيهء سريع الفساد ، چون شير و ماهى و از سوء ترتيب اكل احتراز كند .
دوم ، قىء كردن بسيار عادت نكند ؛ خاصه آنچه برآيد ترش باشد .
سوّم ، چيزهاى سخت چون جوز و بادام و فوفل به دندان نشكند .
چهارم ، از خائيدن حلواى علك [ يعنى حلوائى كه در جويدن سخت باشد مانند سوهان ] چون ناطف و جز آن اجتناب نمايد .
پنجم ، از چيزهاى مضرّس يعنى كنندهء دندان چون غوره و ترشى ترنج دورى گزيند .
ششم ، چيزهاى سخت سرد و سخت گرم تناول نكند ؛ خاصه از پس يكديگر .
هفتم ، آنچه بالخاصيه دندان را ضرر دارد چون گندنا و جوز و خرما و جز آن رغبت
طب اكبرى ( فارسى ) — صفحة 407
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٤٠٧