مرض [ از ] برودت بود خواه حرارت ، سودمند است .
دوم ، آنكه مزاج طبقهء عنبيه متغير شود از رطوبت غليظه و بدان سبب سياهى وى چنانچه هست ننمايد . و دلالت مىكند بر اين ، حال صبيان ؛ زيرا كه مىبينم كه اكثر كودكان قبل از نهوض و رسيدن به بلوغ به سبب غلبهء رطوبات و خامى آن ازرق چشم مىباشند . و هرگاه بالغ مىشوند و حرارت قوى مىگردد ، بعض رطوبات مذكور تحليل مىيابند و ما بقى پخته مىگردند و به سبب صلاحيت غذا رنگ حدقه سياه شود . و اين نوع ، على ما ذكره « الاسكندر » فى « كناشه » مسمى است به برص العين .
فرق ما بين اين زرقت و در زرقتى كه از ماء ازرق باشد آن است كه : به زرقت نزول الماء ، ذهاب بصر و زوال وى و قدح و در ابتدا ، نمودن خيالات شاهد مىباشد .
اكنون ، بدان كه علامت زرقت مذكوره آن است كه از اسباب قسم اول چيزى پيدا نبود .
علاج : به ايارجات قويه چون ايارج جالينوس و ايارج لوغازيا استفراغ كنند و غرغرهها كه دماغ را پاك كند استعمال نمايند و به مسخنات عطسه آرند . و بهر تبديل مزاج ، معجونهاى گرم دهند . و زعفران باريك سائيده در چشم كشند . و بايد دانست كه روغن زعفران در تسويد حدقه مخصوص است و در صفت اين گفتهاند كه حدقهء گربه را سياه مىسازد .
سوّم ، آنكه رطوبات نضيجه و پخته كه باعث صبغ است به تحليل رود و بدان سبب زرقت رو نمايد . و دلالت مىكند بر وى حال نبات كه چون رطوبات آن تحليل مىيابد و به خشكى مىگرايد سپيدى در وى غالب مىشود . و به همين وجه است كه چشمهاى پيران و بيماران كه به عارضهء خشكى مبتلا باشند ، به واسطهء تحليل رطوبت اصليه كه در آنهاست ازرق مىشود . و از آنكه اين نوع رنگ قرنيه را متغير مىسازد و ابطال بصارت مىكند ، اين را هم در اقسام نزول الماء مىشمرند ؛ اگرچه فى الحقيقت جفاف است ؛ چنانچه انتفاخ بطن را در استسقاء طبلى تعداد مىكنند ؛ هرچند كه انتفاخ بطن از آب شائبه ندارد .
فرق ميان اين نوع زرقت و زرقتى كه از نزول الماء بود ، آن است كه در اين نوع خيالات نمىباشد و قدح سود نمىدهد . و ايضا لاغرى چشم از لوازم يبس و خشكى است .
علاج : در ترطيب كوشند به هر وجه كه ممكن باشد .
طب اكبرى ( فارسى ) — صفحة 266
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٦٦