[ 396 ]
فصل [ بيست و ششم ] : در زرقت
« 1 » آن ، دو نوع است : اصلى و حادث :
زرقت اصليه را هفت سبب است : يك ، كثرت روح باصره . دوم ، صفا و نورانيت آن .
سوّم ، عظم جليديه . چهارم ، نتوّ جليديه . پنجم ، قلت رطوبت بيضيه . ششم ، صفاء رطوبت بيضيه . هفتم ، قلت سواد عنبيه .
اما زرقت حادث را سه سبب است :
يكى ، نتوّ رطوبت جليديه ؛ خواه سبب نتو رطوبت جليديه افزونى زجاجيه بود يا ورم طبقه صلبيه و مشيميه و شبكيه . و ظاهر است كه چون زجاجيه زياده شود ، در طبقات مذكوره ورم افتد [ و ] جليديه منضغط مىگردد و برونسو مىگردايد و بدان سبب رنگ حدقه ازرق مىنمايد . « و لا يخفى أنّ قرب الجليدية الى الخارج يفعل ما يفعله عظمها » « 2 » . و فعل عظم و بزرگى وى آن است كه رنگ عنبيه را مخفى سازد .
علامت و علاج و اسباب مذكور در اعلال طبقات و رطوبات ذكر كردهام بهحسب احتياج از آنجا تفحص كنند . و نيكوترين تدابير براى زرقت كه سببش نتوّ جليديه بود و سبب نتو [ جليديه هم ] زيادتى زجاجيه باشد ، آن است كه : اگر مزاج سرد بود ، روغن بادام تلخ و روغن بيد انجير و روغن غار در بينى چكانند . و ايضا چيزهاى مناسبه چون شادنج و دارفلفل و زنجبيل و زبد البحر و هليلهء زرد در چشم كشند . و اگر مزاج گرم بود ، چيزهاى سرد در بينى چكانند ؛ چون صمغ عربى و ساير روغنهاى بارد . و ايضا سرمهء سياه و توتيا و طباشير در چشم كشند ؛ « لأنّ هذه الأشياء تجفّف الرطوبات و تنشّفها » [ يعنى اين چيزها ، خشكانندهء رطوبات هستند ] . اما بدان كه روغن گل در بينى چكانيدن ، خواه سبب
هامش
( 1 ) . قاموس القانون :. Blue ; blue colored ; azure( 2 ) . ترجمه : « پنهان نماند كه نزديك بودن جليديه به سمت بيرون ، همان اثر بزرگ شدن جليديه را [ در ايجاد اين بيمارى ] دارد » . م .