اختلاف است : قال « الطبرى » و « ابو الفرج » : « لأنّ من المصروعين من يكهن و يخبر بالكاينات كالكهان « 1 » . و قال « الفاضل العلامة » : « انما سمى به لان الكهنة كانوا يعالجون بالكهنيانا و هو الذكر من عود الصّليب » « 2 » . و معنى قاذون ، صبيان است .
[ 201 ] [ خاتمه ] : درمان عمومى تمام مصروعين : بيان تدبير جامع النفع كه در ساير اصناف به كار آيد هنگام نوبت :
بايد دانست كه مصروع ، زبان مىخايد ؛ پس بايد كه كروهه دوخته باشند از كرباس نرم و پنبه اندر نهاده [ و ] هرگاه صرع پديد ، آيد آن كروهه را اندر دهان او نهند تا زبان خائيده نشود و دهانش گشاده ماند . و ايضا انگزد و جندبيدستر نرم بستايند و به سكنجبين عسلى بسرشند و در حلق او چكانند . و ايضا كندش و خربق سپيد و شحم حنظل و عصارهء قثاء الحمار و پلپل و شونيز و زنجبيل و مرو و فرفيون و جندبيدستر ، هرچه از اين ادويه به هم رسند بياميزند و بسايند و در بينى مالند و عود فاواينا پيش بينى دود كنند و اگر بسايند و در بينى دمند روا باشد . و اين همه ، بهر آن است كه زودتر به افاقت آيد . و عود فاواينا كه عود صليب نيز گويند بر بازو بستن مفيد است ساير مصروعيان را ؛ خاصه اگر تر به هم رسد . بوئيدن سداب اندر حالت صرع و برون آن ، مفيد است . و كذلك ، به چيزهاى مسخن كه در صداع بارد ذكر يافته است تكميد سر كردن ، موجب افاقت است .
[ 202 ] فايده : بعضى طبيبان گفتهاند كه اگر عاقرقرحا بكوبند و در بينى مصروع دمند ، اگر عطسه كند اميد به شدن توان داشت . بعضى گفتهاند كه صرعى كه پس از رسيدن آدمى به بيست و پنج سال پديد آيد ، دشخوار زايل شود ؛ خاصّه اگر مزاج دماغ تر باشد .
بالجمله ، صرع مرضى است مزمن . او سبحانه تعالى جميع مسلمانان را در حفظ خود دارد از جميع آفات .
[ 203 ] [ خاتمه ] : پرهيزات عمومى تمام مصروعين : بيان چيزهايى كه در همه انواع صرع مضر است : اندر چيزهايى كه سريع الحركت و برّاق و گردان [ است ] نگريستن و بر جاى بلند برآمدن و اندر گرمابه و مهبّ [ يعنى در معرض وزيدن ] باد مقام كردن و سرما سرد و
هامش
( 1 ) . ترجمه : « طبرى و ابو الفرج [ ابن هندو ] مىگويند : زيرا برخى مبتلايان به صرع ، چون كاهنان از كائنات خبر مىدهد » . م .
( 2 ) . ترجمه : « وجه نامگذارى اين بيمارى آن است كه كاهنان با كمك كهنيانا كه همان عود الصليب نر است آن را درمان مىكردهاند » . م .