هى « 1 » نفس فما لم يكن « 2 » ذلك لم يكن له علم نفسانى » « 3 » .
مرادش از علم بسيط اينجا علم به مبدأ انكشاف صور عقليهء كليهء متكثره است ، به حيثيتى كه علم به آن مبدأ لازم داشته باشد علم و انكشاف مر صور عقليهء كليهء تفصيليه را ، و مىگويد كه اين بر دو قسم است : يكى آنكه آن مبدأ انكشاف عين مبدأ فاعلى آن صور نيز باشد ، چنانكه حال در مبادى عاليه ، يعنى در واجب الوجود و در عقول قادسه است ، چنانكه در تعليقات و غير آن گويد كه علم بسيطهء اجمالى كمالى واجب كه عين ذات واجب است عبارت از علم به مبدأيت ذات أقدس خود است مر صورت عقل أول را و مر مبدأيت صورت عقل اول را قياس بما تحت خود مترتبا دفعتا واحدة ، پيش از صدور اين صور عقليه در عالم صور و مثالات و پيش از اعيان آنها در عالم عين . و علم متكثر تفصيلى غير كمالى واجب ، عبارت از حصول صور عقليه است متقررا فى ذاته الأقدس من ذاته الأقدس كه كأنّه لازم ذات واجب و لازم علم بسيط واجب است كه عين ذات واجب است . و مىگويد كه علم بسيط عقول قادسه قياس به صور عقليهء متقرّره « 4 » در ذات آنها نيز چنين است .
دويم آنكه آن مبدأ انكشاف همين مبدأ انكشاف صور عقليه باشد نه مبدأ فاعلى آنها ، چنانكه حال در عقل بالملكهء انسان است قياس به صور « 5 » عقليهء مخزونه در عقل فعال ، چنانكه هر ملكهء التفات و نسبت آن ملكه به ملتفت إليه كه نسبت تكرّر فيضان آن صور عقليه در ذات نفس ناطقهء موجود است ، مبدأ التفات و مبدأ حضور و انكشاف آن صور عقليه است از آن صور مخزونه ، نه صور عقليهء متقرره در ذات نفس ناطقه كه علم متكثر و علم تفصيلى اوست .
هامش
( 1 ) . ( م ) : هو .
( 2 ) . ( شفا ) : + له .
( 3 ) . شفا ، طبيعيات ، فن السادس فى النفس ، مقاله 5 ، فصل 3 ، صص 214 - 215 .
( 4 ) . ( م ) : مقرره .
( 5 ) . ( م ) : تصور .