المعقولة يدركها العقل فقط « 1 » ، فإنّ « 2 » تلك تعلم « 3 » الجزئيات حسب « 4 » ، و هذا « 5 » يعلم الكليات فقط بل النفس الناطقة تدرك الجميع بقوة واحدة أعنى قوة العقل و إنّها و إن أدركت « 6 » الجميع فإنّها تدرك « 7 » بوجه و وجه و قد شبّه أرسطاطاليس فعل النفس الناطقة فى إدراكاتها « 8 » الأشياء البسيطة بالخط المستقيم و فى إدراكها الأشياء المركبة بالخط المنعطف و قد عبّر ثامسطيوس فى كتاب النفس « 9 » عن هذا المعنى عبارة أحسن منها « 10 » » « 11 » .
و مفسّر كتاب نفس گويد كه : « أرسطو « 12 » گفت بد ديدند گروهى « 13 » كه گفتند « 14 » عقل چيزهاى را داند و بس « 15 » ، همچنانكه حس چيزهاى محسوس را داند و بس ، از آن جهت « 16 » كه عقل چيزهاى معقول را و چيزهاى محسوس را هر دو داند « 17 » به نوعى و نوعى ، چنانكه پيشتر « 18 » گفته شد كه اگرنه چنين بودى « 19 » چند محال لازم آمدى « 20 » : اول اينكه اگر عقل محسوس را نداند چون حسّ بصر آفتاب را مقدار « 21 » سپرى بيند ، عقل نتواند كه رد كند يافتن او را و خطاى حس « 22 » نتواند نمود . و نيز عقل اگر آنچه حس بينايى در آينه بيند ، نداند ، نمىتوانست « 23 » نمود « 24 » كه آنچه بصر در آينه بيند « 25 » در آينه نيست ، ليكن اثرى است و مثالى « 26 » . و نيز اگرنه عقل محسوس را دانستى ، عقل نتوانستى گفت كه من ديدم آن لون را و من شنيدم آن آواز را و منم آنكه دانم كه هر جسم كه در كون و
هامش
( 1 ) . ( همان ) : و الأشياء المعقولة يدركها العقل فقط .
( 2 ) . ( همان ) : و إنّ .
( 3 ) . ( همان ) : - .
( 4 ) . ( همان ) : + هذا لبست من مدركات العقل لأنّه .
( 5 ) . ( همان ) : - و هذا .
( 6 ) . ( م ) : أدرك .
( 7 ) . ( م ) : تدرك .
( 8 ) . ( فوز الأصغر ) : إدراكها .
( 9 ) . ( همان ) : كتابه فى النفس .
( 10 ) . ( همان ) : فيها .
( 11 ) . فوز الأصغر ، المسألة الثانية ، فصل 3 ، ص 41 .
( 12 ) . ( مصنفات بابا افضل ) : و .
( 13 ) . ( همان ) : آن گروه .
( 14 ) . ( همان ) : + كه .
( 15 ) . ( همان ) : چيزهاى معقول را بداند و بس و اين بد گفتارى است .
( 16 ) . ( همان ) : - .
( 17 ) . ( همان ) : بداند .
( 18 ) . ( همان ) : در پيش .
( 19 ) . ( همان ) : بود .
( 20 ) . ( همان ) : آيد .
( 21 ) . ( همان ) : قرص خورشيد را چند .
( 22 ) . ( همان ) : + را .
( 23 ) . ( همان ) : نداندى نتوانستى .
( 24 ) . ( همان ) : نمودن .
( 25 ) . ( همان ) : ديد .
( 26 ) . ( همان ) : خيالى .