يونان گفت كه نفس عاقله « 1 » قرارگاه صور عقليه « 2 » است و صور عقليه نه در او بالفعلند ، بلكه بالقوهاند « 3 » ، از آن جهت « 4 » كه نتواند كه « 5 » چيزها را به يكبار بداند دفعتا « 6 » ، بلكه يكى را پس از ديگرى شناسد » « 7 » . و سخن مفسّر مىكشد تا آنجا كه گويد : « ارسطو « 8 » گفت : بعضى اشيا مركّبند و بعضى بسيط « 9 » ، پس تو « 10 » چگونه دانى كه نفس چيزهاى مركب « 11 » و چيزهاى بسيط را با « 12 » هم به يك جزء بداند ، يا چيزهاى مركب را به جزئى « 13 » و « 14 » بسيط را به جزئى ديگر ؟ پس جواب گفته « 15 » كه : نفس بسيط را و مركب « 16 » را به يك جزء بداند « 17 » و آن قوهء عقلى « 18 » است ، ليكن بسيط را به نوعى « 19 » و مركب را به نوعى و آن چنان باشد كه چون آهنگ دانستن صور بسيط « 20 » كند ، بسيط شود و به خود بازگردد و بشناسد آن صور را شناختن « 21 » درست . و چون خواهد كه مركب را بداند از خود فروتر آيد تا به حس و اوايل شناخته « 22 » مركب را به حس برگيرد » « 23 » . و در اواخر اين كتاب نفس گويد كه : « ارسطو « 24 » گفت كه نفس ناطقه همه چيزهاست بالقوه « 25 » ، يعنى در اوست صورت همهء چيزها . و دليل « 26 » بر اينكه همه چيزها يا عقلىاند يا حسى ، و نفس را قوتى است عقلى و قوتى است حسى « 27 » . پس همه چيزهاى عقلى را داند « 28 » ، و هم چيزهاى حسى را ، الّا اينكه آن صور « 29 » بسى باشد كه در نفس « 30 » بقوه باشند و بسا باشد « 31 » بفعل ،
هامش
( 1 ) . ( همان ) : گويا .
( 2 ) . ( همان ) : عقلى .
( 3 ) . ( همان ) : در او نه بفعل باشند بلكه در او بقوتند .
( 4 ) . ( همان ) : - .
( 5 ) . ( همان ) : + همه .
( 6 ) . ( همان ) : - .
( 7 ) . مصنفات بابا افضل ، رسالهء نفس ، ص 439 .
( 8 ) . ( همان ) : و .
( 9 ) . ( همان ) : از چيزها باشند . بسيط چون صور ، و مركب چون مايه و صورت .
( 10 ) . ( همان ) : - .
( 11 ) . ( همان ) : + را .
( 12 ) . ( همان ) : - .
( 13 ) . ( همان ) : + بداند .
( 14 ) . ( همان ) : + چيزهاى .
( 15 ) . ( همان ) : گفت .
( 16 ) . ( همان ) : همه .
( 17 ) . ( همان ) : داند .
( 18 ) . ( همان ) : عقل .
( 19 ) . ( همان ) : + داند .
( 20 ) . ( همان ) : - .
( 21 ) - ( همان ) : شناختنى .
( 22 ) - ( همان ) : شناخت .
( 23 ) . همان ، ص 441 .
( 24 ) . ( مصنفات . . . ) : پس .
( 25 ) . ( همان ) : گويا جملهء چيزهاست به قوت .
( 26 ) . ( همان ) : حجت .
( 27 ) . ( همان ) : + . . .
( 28 ) . ( همان ) : بداند .
( 29 ) . ( همان ) : + در نفس .
( 30 ) . ( همان ) : - در نفس .
( 31 ) . ( همان ) : كه .