صور غير قوهء حس مشترك باشد .
و همچنين دليل اينها بر تعدد آلت واهمه و جزئيهء معانى همين است كه گفته شد بر قوهء متخيّله و مفكّره كه فعل او ادراك مع الفعل است و فعل او تركيب و تحليل « 1 » به اختيار است در صور و معانى كه خزانهء صور و معانى بر او عرض كرده و او ادراك و قبول كرده باشد ، و حاكم است مر صورت تعمّلى را از براى صورتى ديگر ، ظاهر است كه مىبايد آلت على حده باشد .
و من مىگويم كه از اين مقدمات مذكوره لازم نمىآيد كه آلات ادراك باطنه البته بايد كه پنج تا باشد ، چه ثابت و مسلم است در نزد شيخ و ساير محققين كه هر جزء از اجزاى بدن يك آلت است كه محلّ قواى غاذيه و جاذبه و ماسكه و هاضمه و مشتهيه « 2 » و دافعه است . و همچنين جلد با لحم و عصب يك آلت است [ كه ] محل « 3 » قواى لامسه ، يعنى مدرك حرارت و برودت ، و رطوبت و يبوست ، و ملاست و خشونت ، و ثقل و خفت و مانند آنها [ ست ] .
قال الشيخ ابو على مسكويه فى فوز الأصغر بتقريب : « و أيضا فانّك تجد لكلّ جزء من أجزاء البدن عدّة قوى هى مجتمعة منها : القوة الغاذية و القوة الهاضمة و القوة الماسكة و القوة الجاذبة « 4 » و القوة الدافعة . و ليس يظنّ بهذه القوى أنّها متحدة و لا متصلة و لا أن يضيق بعضها « 5 » مكان بعض . و إنّما يعلم أنّها متميّزه لأنّه قد يضعف بعضها و يقوى بعضها فيعضده الطبيب بالعلاج حتى تصلح « 6 » » « 7 » .
پس هرگاه جايز بل ثابت و مسلم باشد كه باوجود اينكه اين افعال و آثار و قواى نفس ، متعدد باشند ، محل و آلت ايشان يكى باشد ، پس جايز خواهد بود كه روح حافظه كه در مؤخر دماغ است محلّ « 8 » صور معانى جزئيهء بسيطه و مركب از آنها باشد جميعا .
هامش
( 1 ) . ( م ) : تخليل .
( 2 ) . ( م ) : مشبهه .
( 3 ) . ( م ) : + و .
( 4 ) . ( فوز الأصغر ) : - و القوة الجاذبة .
( 5 ) . ( همان ) : أنّ بعضها يضيق .
( 6 ) . ( م ) : يصلح .
( 7 ) . المسألة الثانية ، الفصل العاشر ، ص 76 .
( 8 ) . ( م ) : + و .