محققان پيشگام در شناخت حيات فكرى اين دوره بويژه در بعد فلسفى و حكمى آن مىباشد . وى در كتاب تاريخ فلسفه اسلامى خود مىنويسد : « با تجديد شاهنشاهى ايرانى و سلطنت شاه عباس بزرگ ، اصفهان به امّ القراى هنرها و علوم اسلامى و كانون فرهنگ معنوى در ايران تبديل مىشود . پيش از اين ما در جاى ديگر پيشنهاد كردهايم شمارى از انديشمندانى را كه در اين دوره در ايران پا به عرصه وجود نهادند ، زير عنوان « مكتب اصفهان » طبقهبندى نماييم » « 1 » . در جاى ديگر نيز مىنويسد : « مكتب مزبور طى دوران سلطنت صفويه در ايران يعنى از قرن 16 تا 18 ميلادى كه شهر زيباى اصفهان با تهاجم وحشيانه افغان از پاى درآمد ، توسعه و امتداد يافته است . از همه بالاتر اينكه مكتب علمى و الهى اصفهان محققان و متفكران بلندپايهاى در دامان خود پرورده و تأليفات و آثار گرانبهايى باقى گذاشته است كه تا زمان حاضر تأثير و نفوذ زنده و غير قابل انكار آن محسوس و مشهود مىباشد » « 2 » .
البته ذكر اين نكته ضرورى است كه طبقهبندى حكمايى كه در عصر صفويه ظهور كردهاند تحت عنوان مكتب اصفهان ، بدين معنى نيست كه تمامى اين انديشمندان عرصهء حكمت و فلسفه سمتوسويى يكسان و مذاقى واحد در تبيين مسائل و حقايق فلسفى و حكمى داشتهاند ، بلكه اين متفكران كه در صدر آنها ميرداماد - ره - قرار دارد ، پس از وى عمدتا در دو جريان متفاوت كه ما به الاختلاف مبنايى آنها اساسا بر سر مسأله وجود مىباشد ، حكمت اسلامى را تداوم بخشيدهاند . اما در مجموع به واسطه مشتركاتى تحت يك طبقه واحد به عنوان « مكتب اصفهان » قرار گرفتهاند . آنها از اين حيث مشتركند كه به هيچ وجه خودجوش نبودهاند و مقدمات كارشان را حكماى پيشتر فراهم كرده بودند و با ظهور تشيع آثار ارزشمندى عرضه مىدارند كه در آنها تأمل فلسفى از ثمره احاديث امامان - عليهم السلام - بهره مىگيرد .
همچنين طريقهء مشائى در نگرش فلسفى حكماى مذكور به گونهاى تأثيرگذار بوده
هامش
( 1 ) . تاريخ فلسفه اسلامى ، ج 2 ، ص 147 .
( 2 ) . قبسات مير داماد ، مقدمه ( مير داماد يا معلم ثالث ، مكتب الهى اصفهان ) ، ص هشتاد و دو .