تخطي إلى المحتوى الرئيسي

احياى حكمت ( مشتمل بر طبيعيات ) ( فارسى ) — صفحة 50

مساهمون:

ص٥٠
مىداند . نكتهء ديگر دربارهء انديشهء وى اين است كه از تأكيد و تصريحش در مواضع متعدد بر تباين و انفصال بالذات حضرت واجب الوجود در قياس به ممكنات و نيز قول به مشترك لفظى متشبح بودن وجود در اطلاق آن بر واجب و ممكنات ، و بالجمله خدا را فوق وجود دانستن و قول به تعالى و تنزّه واجب الوجود از سنخيت داشتن با معلولاتش ، اين نتيجه به دست مىآيد كه وى در صدد ارائه يا دفاع از نوعى الهيات تنزيهى است كه مىتواند شايسته‌ترين و بلكه بايسته‌ترين موضوع حكمت و ما بعد الطبيعه ، به عقيده وى ، باشد . اين ويژگى را در آراى ملا رجبعلى تبريزى نيز مىتوان يافت و به همين جهت مىتوان على قلى را سخت متأثر از استادش در اين خصوص دانست . نكته پايانى و قابل ذكر در معرفى وى اين است كه او احاطه و آگاهى قابل توجهى بر آراء و اقوال حكماى متقدم و متأخر و معاصرانش داشته است ، چنان‌كه در تمامى مباحث ارائه شده در اين اثر همواره به نقل اقوال حكما و نقد و بررسى آنها پرداخته ، آنگاه مذهب مختارش را بعضا به توافق با برخى از آنها و يا به مخالفت و ابطال آنها بيان كرده است ، گرچه در ميان مطالب او موارد قابل مناقشه و متحمل ايراد و خدشه و استدلالهاى ضعيف نيز به چشم مىخورد . وى همواره در مواضعى كه از مير داماد - ره - قولى را نقل مىكند ، با تعظيم و احترام و با عنوان « سيد الحكماء و المتأخرين » او را ياد مىكند . و نيز قابل ذكر است كه با آراء ملا صدرا - ره - آشنايى داشته و مواردى از شرح هدايه ، شرح الهيات شفا و مشاعر عباراتى مىآورد كه بعضا براى تأييد و شاهد بر مدعاى او مىباشد . در مسأله وجود و حركت جوهرى از مخالفان مذهب صدر المتألهين است .

مكتب اصفهان

پيشتر اشاره شد كه سبك و سياق و شيوه نگرش فلسفى صاحب احياى حكمت متأثر از مكتب فلسفى و جريانات فكرى دورانش مىباشد . با نظر به شاخصه‌هايى كه در