نگاهى اجمالى به مباحث كتاب
احياى حكمت
مصنف بزرگوار ، على قلى بن قرچقاى خان ، كتاب احياى حكمت را به همان سبك و اسلوب معمول قدما به رشتهء تحرير درآورده است ؛ ابتداى كتاب را به خطبهاى در حمد و سپاس خداوند و سلام و درود بر پيامبر عظيم الشأن اسلام و خاندان عصمت و طهارت - عليهم السلام - آراسته است . آنگاه با پيشگفتارى در بيان مراتب حكمت موافق با قول معصومين - عليهم السلام - و شريعت و مطابق رأى ارسطو ، همراه با اقوالى كه در اينباره آورده ، آغاز مىكند و اظهار مىدارد كه او نيز فن حكمت را مترتب بر دو مرتبه مىداند :
مرتبه اول و اسفل مشتمل بر فنون حكمت عامه طبيعى و الهى ، مرتبه دوم مشتمل بر حكمت خاصهء عاليه .
مصنف اين كتاب را ، چنانكه در خاتمهء پيشگفتارش بيان مىكند ، مشتمل بر چهار مقدمه ، دو فن و دوازده باب ( هر فنى شش باب ) كه مجموعا پنجاه و پنج مقاله را در بر دارد با يك خاتمه و يك وصيت تأليف و تحرير نموده است . در اينجا به بررسى اجمالى و ارائه گزارشى مختصر دربارهء مطالب و مسائل عمدهء اين كتاب مىپردازم تا بدين وسيله رأى و مذهب مصنف را در امهات مسائل حكمت اسلامى كه در اين كتاب بدان پرداخته است به گونهاى كه از مختصرگويى به تطويل نينجامد ، بيان كنم .
فضيلت علم و حكمت نظرى
كمال حقيقى عقل هيولانى و نفس سادهء انسانى و غايت از ايجاد آن ، به عقيده مصنف ، عاقل و عالم شدن بالفعل او به علوم صادق انفعالى و فاعل مختار شدن او به افعال و اعمال حميده مىباشد . و جهت برترى انسان بر ساير موجودات عالم هستى ، همين عالم بودن به جميع حقايق و ماهيت اشيا و موجودات كليه و جزئيه است . وى با