32 . ديوان على قلى خان . شيخ آقا بزرگ در انتساب اين ديوان شعر نيز به على قلى مؤلف احياى حكمت و على قلى معروف به اعظم شاملو مردد است « 1 » .
حكيم بزرگوار على قلى بن قرچغاى خان ، در فصل دوم مقاله سوم از رسالهء آغاز و انجام قدسى درباره تحقيق و مطالعهء حكمت ، طالبان اين رشته از معارف را چنين سفارش مىكند :
« اگر كسى طالب حكمت عامه باشد ، كتاب احياى حكمت ما را بخواند . و اگر طالب حكمت خاصه باشد ، اول كتاب مثول عقليه و كتاب تمهيدات و تنقيحات اثولوجياى ما را بخواند و بعد از آن اثولوجيا را با شرح و حواشى و تنقيحاتى كه ما كردهايم [ بخواند ] . . . . در مطالب و مسائل اين كتب كما ينبغى فكر تام و خالص نمىتوان كرد مگر به تهذيب اخلاق ذميمه ؛ و تهذيب اخلاق ذميمه نمىتوان كرد مگر به حصول ميل و محبت مفرط و شوق و عشق قاهر به عالم عقلى و الهى ؛ و ميل مفرط و قاهر حاصل نمىشود مگر به كثرت تخيّل و تصور و تذكر به حسن عالم عقلى و به كثرت تلاوت قرآن مجيد و ترنّم به دعاهاى مأثوره از ائمه معصومين - عليهم السلام - به آواز حزين و الحان شجين و آيين و استماع مواعظ و حكم از احاديث ائمه و كلام عرفا و حكماى الهيين ، خصوصا زبور العارفين و مزامير العاشقين كه مجموعهء جامعهء شامله بر زبد و خلاصهء اينهاست . . . » « 2 »
شيوه و مكتب فلسفى مصنّف « ره »
مشرب و مرام فلسفى على قلى خان - ره - متأثر از مكتب فلسفى دورانى است كه در آن مىزيسته است . در انديشهء او نشانههاى تأثير تفكر افلاطونى - افلوطينى با بهرهگيرى فراوان وى از اثولوجياى منسوب به ارسطو به صورت قابل ملاحظهاى ديده مىشود .
نظرگاه وى دربارهء مسألهء وجود ، رابطهء واجب با مخلوقات و معلولاتش ، تبيين وى از
هامش
( 1 ) . همان ، ج 9 - 3 ، ص 761 ، ش 5157 ؛ ج 9 - 1 ، ص 82 .
( 2 ) . فهرست نسخههاى خطى كتابخانه مركزى دانشگاه تهران ، ج 16 ، صص 565 و 566 .