و قيد « از يك سنخ » براى آن كرديم تا امورى كه از يك سنخ نباشند ، و از آن جهت معروض و شخص عارض نتواند شد خصوصا ذات اقدس بارى جلّ شأنه كه به هيچ وجه و به هيچ جهت سنخ خود و مثل خود ندارد ، بيرون رود . و به همين دو شرط كه يكى زايد بودن وحدت و دويم از يك سنخ بودن است ، از ذات بالذات مفقود است ، [ چنانكه ] حكما گويند : وحدة البارى ليست وحدة عددية ، أى ليست « 1 » وحدة يمكن أن تكون « 2 » جزء العدد . و اين است معنى حديث شريف كه : « واحد لا بتأويل « 3 » عدد » « 4 » . و اين است معنى قول امير المؤمنين - عليه السّلام - : « أنّه لا يجوز أن يكون البارى معدودا من المعدودات .
أ لا ترى من قال ثالث ثلاثة فقد كفر » . و قال - عليه السّلام - : « ما لا ثانى له لا يدخل « 5 » فى باب الأعداد » « 6 » .
و قيد « باهم بودن » براى آن كرديم كه واحدات بما هو واحد ، علت قابلى بعيد « 7 » عدد و بما هو مرتبط ، علت قابلى قريب عدد است . پس موجودى كه در شأنش باشد كه متصف به وحدت باشد علت قابلى بعيد عدد است . و موجوداتى كه در شأنشان باشد كه متصف به وحدت باشند و مع ذلك مرتبط به جمعيت و باهم بودن باشند « 8 » ، علت قابلى قريب كثرت [ و ] عدد است .
فصل پنجم در بيان علّت فاعلى [ عدد ]
گوييم : شك نيست كه وحدت واحدات همان بودن ماهيات موجوده است بما هى موجودة « 9 » به عنوانى كه لازم او باشد « 10 » مقابل كثير بودن . و اين نه كمال موجود « 11 » است و نه
هامش
( 1 ) . ( م ) : ليس .
( 2 ) . ( م ) : يكون .
( 3 ) . ( كافى ) : بلا تأويل .
( 4 ) . اصول كافى ، ج 1 ، كتاب 3 ، باب 22 ، حديث 5 ، ص 191 .
( 5 ) . ( م ) : لا تدخل .
( 6 ) . توحيد صدوق ، باب 3 ، حديث 3 ، ص 83 .
( 7 ) . ( م ) : بقيد .
( 8 ) . ( م ) : + و مع ذلك مرتبط به جمعيت و باهم بودن باشند .
( 9 ) . ( م ) : بما هو موجود .
( 10 ) . ( م ) : + كه .
( 11 ) . ( م ) : موجو .