حقيقيه ، كثرت حقيقى به هم مىرسد در خارج ، چنانكه از وحدات اجناس عاليه ، كثرت و عدد معين جنسيهء مؤلّف از وحدات اجناس عشرهء متشخص به معروض جنسيه ، و از وحدات نوعيهء انواع متناهيه ، عدد معين مؤلّف از وحدات انواع سافله ، و از وحدات فصول « 1 » ، عدد معين فصليه ، و از وحدات خواص ، عدد معين مؤلّف از خواص ، و از وحدات اعراض عامه ، عدد معين مؤلّف از اعراض عامه به هم مىرسد . و از وحدات حقيقيهء اشخاص ، كثرت و عدد معين متشخص به معروض « 2 » شخصيه به هم مىرسد در خارج .
اما وحدات اعتبارى كلى عبارت از وحدت مفهوم كلى است كه همين در ذهن موجود باشد فقط ، چون وحدت شيئيت و ماهويت و مجعوليت و موجوديت و ابداع و حدوث مطلق كه هريك از اينها متصف به وحدت كلّى مشتمل بر وحدات اعتباريند در ذهن فقط نه مشتمل بر وحدتهاى متعدده در خارج . و شك نيست كه از اين وحدتهاى اعتبارى ، كثرت به هم نمىرسد ، مگر كثرت اعتبارى و مجازى « 3 » در ذهن ، چنانكه معدودات و معروضات آنها نيستند مگر در ذهن . اما وحدت اعتبارى جزئى كه عبارت از وحدت واحدات « 4 » خارجى كه همين در ذهن موجود است فقط . و وحدتهاى انواع عدد ، مثلا اثنين واحد ، و ثلاثهء واحده ، و اربعهء واحده و مانند آنها كه عين كثرت كثير است ، در خارج حاصل نمىشود مگر به مجاز و توهم فقط .
و همچنين بايد دانسته شود كه چنانكه وحدات بر دو قسم است : يكى حقيقى ، و دويم اعتبارى ، همچنان عدد نيز بر دو قسم است : يكى عدد حقيقى ، و آن عبارت از عددى است كه مؤلّف از وحدات حقيقى باشد . دويم عدد اعتبارى و آن عبارت از عددى است كه مؤلّف از وحدات اعتبارى باشد ، يا مؤلّف از وحدات حقيقى و كثرت حقيقى باشد .
هامش
( 1 ) . ( م ) : + و .
( 2 ) . ( م ) : معروف .
( 3 ) . ( م ) : مجاذى .
( 4 ) . ( م ) : وحدت .