تعميرى كه مدّت « 1 » حكم آن سى و شش هزار سال است به مذهب محققين قائلين به ادوار و اكوار ، و به مذهب مصنف هيجده هزار سال . و چون حكم دوران قران عظما آخر شود ، ميل و توجه او به حفظ آن اشباح خياليه زايل شود و به زوال ميل و توجه ، آن توجه تدبيريهء تعميريه نيز زايل مىشود ، و در دور تخريبى به حسب حدوث قرانات عظماى تخريبى مرتسم مىشود به رسوم حركات افلاك و اوضاع قرانات تخريبى ، تا آنكه حكم آن دور آخر شود و ميل و توجه او به حفظ آن صور نيز زايل شود و به زوال ميل آن صور زايل شود ، و بار ديگر به سبب حدوث اشكال حركات افلاك و كواكب و قرانات عظماى تعميرى ، مرتسم مىشود به رسوم آنها و همچنين إلى غير النهايه .
دويم ، آنكه چون وجود عدد و امتداد غير متناهى « 2 » بالفعل محال است ، چنانكه بعد از اين مدلّل خواهيم گفت - إن شاء اللّه ، لهذا هميشه رسوم حركات و دورات و اوضاع و اشكال كواكب دور و كور تعميرى لا على التعيين يا تخريبى لا على التعيين كه بعضى از آن مرتسم است در خيال فلك بالفعل تحقيقا ، و بعضى مرتسم است بالفعل تقديرا ، مرتسم مىشود در خيال فلك ، و ساير رسوم ادوار و اكوار قرانات عظماى تعميرى و تخريبى ماضى زايل و ممحو است از او مطلقا . و رسوم ادوار و اكوار قرانات عظماى تعميرى يا تخريبى مستقبل ، موجود و مرسوم نيست در آلت خيال او مطلقا .
و چون اين دانسته شد گوييم زمان ماضى متناهى موجود در خيال فلك عبارت از مقدار متصل غير قارّى است كه مرتسم شده باشد بالفعل تحقيقا . و زمان مستقبل متناهى موجود در خيال فلك عبارت از مقدار متصل غير قارّى است بالقوه كه مرتسم شده باشد بالفعل تقديرا . و زمان متناهى مطلق تعميرى كه وعاء جميع كاينات و فاسدات گذشته و آينده تعميرى است و زمان متناهى مطلق تخريبى كه وعاء جميع فاسدات گذشته و آينده تخريبى است ، عبارت از مقدار متصل غير قارّى است كه بعضى از او ماضى باشد و بعضى مستقبل . و زمان مطلق غير متناهى الطرفين عبارت از مقدار متصل غير قارّى است كه هميشه قطعهء دورهء تعميريهء لا على التعيين يا دورهء تخريبيه لا على التعيين از او در خيال
هامش
( 1 ) . ( م ) : مدبر .
( 2 ) . ( م ) : غير منتهاى .