حوزهء منقول ، به نشر آثار خود مىپردازند . حوزهء فلسفى اصفهان ، در عصر صفوى ، تعداد بسيارى از انديشمندان را در دامن خود پرورش داد كه بسيارى از آنان جامعيت داشته و در علوم و فنون مختلف تبحّر داشتند . اين حوزه از جهت تعداد و كثرت انديشمندانى كه در آن پرورش يافتند ، بر ساير حوزههاى ديگر برترى دارد . بررسى آرا و احوال و ذكر نام اين بزرگان در اين وجيزه ميسر نيست . حكيم محقق جناب آقاى سيد جلال الدين آشتيانى در اثر گرانقدر خود تحت عنوان منتخباتى از آثار حكماى الهى ايران ، طى چندين مجلّد به ذكر نام و شرح آرا و عقايد اين بزرگان پرداخته است .
بررسى آثار و عقايد حكماى عصر صفوى ، پيش از جناب آقاى آشتيانى انجام نگشته و متأسفانه نام و انديشهء برخى از آنان در پردهء خفا مستور مانده است . صرفنظر از چند تن كه بنا به جهات و دلايلى آثارشان مشهور شده و مورد توجه قرار گرفتهاند ، آثار بسيارى از حكماى اين دوره به محك نقد و بررسى درنيامده است .
از خصوصيات انديشمندان اين عصر ، يكى اين است كه آنان علاوه بر اينكه در حكمت و مباحث عقلى صاحبنظر بودند ، در مورد علوم نقلى مانند فقه ، حديث ، رجال و درايه نيز از مهارت و توانايى لازم برخوردار بودند . ملا محسن فيض كاشانى ، محقق سبزوارى ، آقا حسين خوانسارى و سيد محمد اصفهانى معروف به فاضل هندى را مىتوان از نمونههاى بارز و آشكار اين دسته از انديشمندان به شمار آورد . بهاء الدين فاضل هندى آثارى از قبيل : المناهج السويّة فى شرح الرّوضة البهيّة و كشف اللّثام عن قواعد الأحكام در فقه به رشتهء تحرير درآورده و در عين حال به تلخيص كتاب شفاى ابن سينا تحت عنوان ملخّص الشفاء دست يازيده است . او فقيه بزرگى بود كه انديشههاى فلسفى را منافى مبانى فقهى نمىدانست . ملا محسن فيض كاشانى ، علاوه بر اينكه در فلسفه و مسائل عقلى آثارى ارزنده از خود به يادگار گذاشت ، در علم حديث و تفسير نيز مهارت و توانايى داشت . بين تفسير صافى و كتاب وافى او ، كه به احاديث مربوط است ، هماهنگى و سازگارى وجود دارد . در تفسير صافى و كتاب وافى ، امور معنوى و مسائل مربوط به باطن ، فراوان ديده مىشود .
احياى حكمت ( مشتمل بر طبيعيات ) ( فارسى ) — صفحة 27
مساهمون: عليقلى ابن قرچغاى خان
ص٢٧