چون جسم مركب از اخلاط اربعهء متحده كه مادهء ثالثهاند از براى صور نوعيهء مزاجيهء اعضائيه . يا مركب است به تركيب سادس ، چون اجسام مزاجيهء اعضائيه كه مركبند از اخلاط اربعهء متحده و از صورت نوعيهء مزاجيهء اعضائيه ، مثلا لحم و عظم و غضروف و مانند آنها . يا مركب است به تركيب سابع كه مادهء رابعه است قياس به نفس مدبّر و ما - به التمامى او ، چون بدن مركب از اعضا و جوارح مؤتلفهء متحده . يا مركب است به تركيب ثامن چون شجر و فرس و انسان كه مركبند از بدن يعنى از اعضا و جوارح مؤتلفهء متحده و از نفس نباتى يا حيوانى يا انسانى .
و غير حقيقى بر سه قسم است : يكى مركب از يك جوهر و عرض ، يعنى مركب از موجود فى الموضوع و از موجود لا فى موضوع ، اعم از اينكه طبيعى باشد ، چون ابيض مركب از جسم و بياض چون عاج مثلا ، يا صناعى باشد چون جامهء مصبوغ . دويم مركب از اجسام مؤتلفه ، چون كرسى مؤلّف از آلات كرسى . سيوم مركب از اعراض مؤتلفه ، چون عدد مؤلّف از وحدات عارض بر موجودات واحدات .
تقسيم - و به قسمت ديگر ، به مسلك حكمت خاصه يعنى اثولوجيا ، امور خارجى بر دو قسم است : يكى عينى و دوم شبحى ، چنانكه در شرح اثولوجيا خواهيم گفت - إن شاء اللّه .
فصل سيوم در شرح اسم امور مذكوره
گوييم شرح اسم اصيلى الذات و تضمنى الذات و تبعى الذات و تعلقى الذات و متعقل بالغيرين همان است كه پيشتر گفته شد . و امور ذهنى مطلق كه مقابل امور خارجى مطلق است ، به اصطلاح قوم ، عبارت از صورت و هيأت رسميهاى است مرتسم در نفس انسانى . و به اصطلاح ما عبارت از صورت و هيأت رسميه و شبحيه يا « 1 » به منزلهء هيأت رسميه و شبحيهاى است كه مرتسم باشد در جوهر شاعر بأنا ، اعم از اينكه آن جوهر
هامش
( 1 ) . ( م ) : + يا .