1 . عالم اول كه عالم اشباح و مثل خياليهء مفارق از ماده دنيوى است .
2 . عالم ثانى كه عالم عقلى و نفسى مفارق از ماده دنيوى است .
عالم اول به سه طبقه تقسيم مىشود : الف ) طبقه عليا كه عبارت از عالم مثال خيالى مفارق طيب نورى حسن لذيذ است ، و آن را جنّت ناميدهاند و درجات متفاوت به شدت و ضعف در شرف بالذات دارد . اهل اين عالم نفوس ناطقه انسانى سعيدند .
ب ) طبقه سفلى كه عالم مثل خيالى مفارق خبيث ظلمانى قبيح مؤلم است ، و آن را نار ناميدهاند . دركاتى دارد كه متفاوت به شدت و ضعف در خبائت بالذات است . اهل اين طبقه نفوس مسجون و معذّب است كه نفوس شقيهء انسانى و جنّى و شيطانىاند .
ج ) طبقه وسطى كه عالم مثل خيالى مفارق متوسط بين جنّت و نار است و اهل آن را عراف نامند .
قسم دوم عالم آخرت نيز منقسم بر سه قسم است : اول و اقدم آن عالم عقل كل است ، دوم عالم نفس كل و عقل دوم ، و قسم سوم عالم نفوس جزئيهء مفارق از ابدان دنيوى و عقول فعالهء مفارقهء قدسيه .
* * * مصنف در پايان كتاب حاضر وصيتى دارد كه در آن دربارهء شرافت و فضيلت حكمت و يادگيرى آن سخن مىگويد و سفارش مىكند كه آن را به نااهلان تعليم نكنند . وى همچنين درباره مقام ارسطو و ممدوح بودن وى نزد پيامبر و اولياى دين - عليهم السلام - به نقل روايت مىپردازد .
احياى حكمت ( مشتمل بر طبيعيات ) ( فارسى ) — صفحة 105
مساهمون: عليقلى ابن قرچغاى خان
ص١٠٥