رازيانه بهترين ادويهء يرقان سددى است . چون آب آن را بجوشانند و كف گرفته با سكنجبين بنوشند ، جهت تبهاى كهنه و تقويت معده و رفع تعفن رطوبات و با گلقند جهت تب ربع ، نافع و چون با قدرى رازيانه و كشوث بجوشانند تفتيح و اسهال او زياده مىشود و طلاى آب او جهت اورام حارّه و درد چشم و با سرب سائيده و روغن گل سرخ جهت سرطان متقرح ، بىعديل و غرغرهء او با آب خيارشنبر جهت ابتداى ورم حلق و خناق و ضماد كوبيدهء برگ او جهت رمد حارّ ، مجرب ؛ خصوصاً با روغن بنفشه و آرد جو و با آرد جو و سركه جهت مفاصل و نقرس حارّ و اورام حارّه بىعديل .
قدر شربت از آب او تا نيم رطل است و مضرّ صاحب سرفه و مصلحش شكر است .
تخم كاسنى ، در دومِ ، خشك و مايل به حرارت و با اجزاىِ بارده جهت تبهاى صفراوى و سددى و يرقان و خفقان و صداع و امراض جگر و با مطبوخ صندل و رازيانه جهت رفع سموم و ضعف گرده و سپرز و قطع نفث الدم و تحريك اشتها ، مؤثر و به غير از ترطيب در ساير افعال ، نائب مناب برگ كاسنى .
قدر شربتش از دو درهم تا پنج درهم است و او مغثى و كريه الطعم و مصلحش سكنجبين و ادويهء خوشبو موافق آن .
بيخ كاسنى در اوّل ، گرم و در دومِ ، خشك و به غايت مفتّح و ملطّف اخلاط و منقّى مجارى غذا و مدرّ بول و جهت تبهاى مركبه و مزمنه و تصفيهء خون و رفع ورم احشاء و درد مفاصل و استسقاء و نضج و تحليل مواد نافع و قدر شربتش از سائيدهء او يك درهم تا چهار درهم و در مطبوخ از پنج درهم تا پانزده درهم و عرق كاسنى نسبت به آب او بسيار ضعيفتر است .
[ 5554 ]
هندباى برّى :
غير خندريلى است . نباتش مانند بستانى و گلش كبود و طعمش بسيار تلخ و برگش درشت و بىخار است و او را بقلهء يهوديه نامند .
در آخرِ اوّل سرد و خشك و در تبريد ، زياده بر بستانى و قابض طبع و مقوّى معده و در جميع افعال - به غير ترطيب - ، قوىتر از بستانى و قاطع نفث الدم و آب او با روغن زيتون ، رافع اكثر سموم هوامّ و سموم مشروبه و مدرّ شير و حمول عصارهء او رافع ورم حارّهء فرج و ضماد بيخ او جهت گزيدن عقرب و زنبور و مار مفيد و با آرد جو جهت باد سرخ و با سفيداب و سركه جهت سوختگى آتش و التهاب اعضاء ، نافع و تخم و بيخ او در