شير همهء آن در چهارم ، گرم و خشك و ساير اجزاء ، در سوم و زبونترين او سياه و غير مستعمل است و سفيد او بهتر از زرد و برگش مسهل قوى ماء اصفر و اقسام كرم و مواد سوداوى و بلغمى و رافع استسقاى زقى و لحمى و يرقان و ضعف گرده و طلاى او جهت بهق و برص و با عسل جهت تنقيهء چرك و زخمها و رفع خشكريشهء آن و با موم روغن جهت جرب متقرح و با سركه جهت ورم سپرز ، مفيد .
مضرّ محرورين و اطفال و ضعيف البنية و دو درهم غير مدبّر او كشنده و بدون تدبير و مصلح ، به غايت مضرّ جگر و مقىء و مورث غم و كرب و قدر شربتش با مصلحات از شش قيراط تا نيم درهم .
شير گياه او ، محرق و اكّال و كشنده و ضماد او در برص و بهق جايز است .
طريق تدبير آن است كه برگ قسم كبير او را دو شبانه روز در سركه بخيسانند و دو سه بار سركه را تغيير دهند ، پس شسته ، خشك كنند و نيم كوب نموده ، با روغن بادام چرب نموده ، در اسهال مواد سوداوى و بلغمى ، تربد و افتيمون و هليله زرد و گل سرخ و ربّ سوس و زيره و نمك هندى و در اسهال ماء اصفر ، ايرسا و توبال النحاس و اسارون و عصارهء غافث و افسنتين و سنبل و مصطكى و امثال آن اضافه نمايند و شرب او با آب عنب الثعلب و آب رازيانه و خيارشنبر اولى است و اگر يك اوقيه او را در سه رطل آب بجوشانند تا به ثلث رسد و آب صاف او را با يك اوقيه روغن بادام شيرين بجوشانند تا روغن بماند و از آب روغن از يك مثقال تا سه مثقال بنوشند بىغائله است .
[ 4925 ]
ماميثا :
اسم نبطى نباتى است شبيه به خشخاش بحرى معروف به خشخاش مقرن ؛ برگش مايل به سفيدى و با زوايد مثل اره و با زغب و با رطوبت چسبنده و گلش زرد ، مانند خشخاش ساحلى مقرن و ثقيل الرايحة و تخمش به قدر كنجد و سياه و ثمرش مانند خشخاش مقرن و بىغلاف منحنى مىباشد ؛ به خلاف خشخاش بحرى و شاخههاى خشخاش ساحلى در زمستان مىريزد و در بهار عود مىكند ؛ به خلاف ماميثا كه اثرى از او نمىماند و در سرطان مىرسد و آن را كوبيده ، قرص مىسازند به هيئت بلوطى و قوتش تا هفت سال باقى است .
در دوّم ، سرد و خشك و بهترين او زرد مايل به سياهى قوى الرايحة با تلخى است كه چون در آب حل كنند زرد باشد . رادع و قابض و محلّل و مقوّى اعضا و عصارهء مجفِّف او