[ 3272 ]
شوكران :
اسم يونانى نباتى است با لزوجت و ساقش پرگره ، مثل ساق رازيانه و بزرگتر از آن و برگش مثل برگ شبت و گلش سفيد و شبيه به گل شبت و بد بوى و شعبههاى شاخ او ، چتر دار و تخمش مثل نانخواه و مايل به سفيدى و بيخش مجوف و مشهور به بيخ تفتى است و از تفتِ بلاد يزد خيزد .
در چهارم ، سرد و در سوم ، خشك و مخدّر و مسكر و منوّم و دو درهم او ، قاتل و طلاى عصاره او جهت باد سرخ و نمله و اوجاع حارّه و ضماد تخم و برگش رافع احتلام و ورم انثيان و مانع بزرگ شدن پستان زنان و قاطع شير و نزف الدم و رعاف و اسهال و قدر شربتش تا نيم دانگ .
چون بيخ او را با برز البنج ، از هر يك پنج درهم كوبيده ، با صد و پنجاه عدد مويز بزرگ دانه و صد و پنجاه مثقال آب بجوشانند تا آب بسوزد و مويز را خشك كرده و از ادويهء جدا سازند ، مسكر قوى و در استمساك منى ، مجرب است و حقير ، او را مويز غمرو ناميده و قدر شربتش از يك عدد تا سه عدد و زياده از آن ، منوّم قوى است .
[ 3273 ]
شونيز :
به فارسى سياه دانه نامند . نباتش شبيه به رازيانه و از آن ، دراز تر و باريكتر و گلش زرد مايل به سفيدى و غلاف تخم او بزرگتر از غلاف بزر البنج است و تخمش سياه و مغزش سفيد و قريب به انيسون و قوتش تا هفت سال باقى است .
در اولِ سوم ، گرم و خشك و محلّل و مدرّ حيض و بول و شير و مقطع اخلاط و جالى مجفِّف و منضج و مسقط جنين و ترياق سموم بارده حتّى بخور او باعث گريختن هوامّ است و جهت قولنج ريحى و درد سينه و سرفه و قىء المدة و غثيان و استسقاء و يرقان و سپرز و مداومت آن - هر صباح با روغن زيتون - جهت سرخ كردن گونه و تصفيه بشره و با سركه جهت اخراج اقسام كرم شكم و دو درهم او [ تا سه روز ] با آب نيم گرم جهت گزيدن سگ ديوانه و رتيلا و با سكنجبين جهت تب ربع و تب بلغمى و با آب عسل جهت نفس الانتصاب و سنگ گرده و مثانه ، سوختهء او جهت بواسير ، خصوصاً كه با رب مورد بنوشند ، بىعديل و ضماد او جهت ثآليل و رفع خال و تقشر جلد و درد مفاصل و دردسر بارد و سدهء خيشوم و با بول اطفال جهت تحليل اورام صلبه و با سركه جهت بهق و برص و سعفه و قوبا ، مجرب و با آب حنظل كه بر اطراف ناف طلا كنند جهت اخراج حبّ القرع ، قوى الاثر و سائيدهء او با خون افعى و يا خون خفاش و يا خون خطاف جهت وضح ،