انواع او ، به حسب كثافت و لطافت و كيفيت استعمال و اختلاف زمان و مكان ، مختلف مىباشد و بعضى از انوع او را گرم دانستهاند ؛ مثل جرى و مارماهى و غير او و مراد از مطلق او ، اقسام لطيف است كه وصف شده و تازهء او كه زياده از يك روز نگذشته باشد ، در دوّم ، سرد وتر و كباب او بهتر از برشته در روغن است و لطيفترين اغذيه و صالح الغذاء و مرطب و مبهى محرورين و مصلح اخلاط حارّه و مسمِّن و جهت قصبهء ريه و قرحهء شش و سل و يرقان و دق و سرفه يابس و ضعف گرده و زحير و مغص حارّ و كباب او با آبغوره و سماق جهت اسهال مرارى و دموى ، مجرب و تخم او در تقويت باه ، قوى الاثر وجهت سعال و زحير حارّ ، مفيد و ضماد شق كرده او كه هنوز حركت داشته باشد جهت جذب مواد به ظاهر و رفع اختلاط ذهن صاحب سرسام و اورام حارّه ، بىعديل و خوردن قدر كثير او و قى كردن به آب گرم و عسل و سكنجبين ، منقّى فضول غليظه و اخلاط فاسده و [ جهت ] درد مفاصل و عرق النسا و بهق و آثار ، مجرب و زهرهء او ، خصوصاً زهرهء شبوط ، رافع بياض چشم .
مضرّ مبرودين و معدهء بلغمى و دماغ رطبه و عصب و مصلحش پختن او با روغن جوز و كنجد و بادام و خوردن زنجبيل پرورده در عسل و گلقند و صعتر و آبكامه و ادويه حارّه و بالخاصية ، مورث تشنگى و رافع آن سركه و آبكامه است و خوردن آب بعد از او ، به غايت مضرّ و آشاميدن شراب ، مفيد و به دستور ، خوردن او با تخم مرغ و لبينات و گوشت ، خصوصاً لحوم برّى ، به غايت مضرّ و مورث امراض مزمنه است و اقسام كثيفه و عظيم الجثه و آنچه چند روز از صيد او گذشته باشد مورث سدهء احشاء و مولد خلط خام .
نمك سود او كه پانزده روز از آن نگذشته باشد ، مايل به گرمى و خشكى و قاطع بلغم و مورث اشتها و موافق مبرودين و آنچه مدتى بر او گذشته باشد ، مسدد و مولد اخلاط فاسد و سوداى سوخته .
قديد نمك سود او را كه سماريس نامند ، زبونترين و كثيف ترين اقسام و محلّل بلغم غليظ و مقوّى خمل معده و ضماد سر محرق او جهت ورم مقعدو شقاق آن و گزيدن عقرب و سگ ديوانه و با روغنها و لعابها جهت ورم صلب لهاة و طلاى استخوان سوخته او جهت برص ، نافع .
ماهى شور كه در سركه پرورده باشند ، سرد و خشك و مجفِّف و دير هضم و مقوّى ماسكه و مانع انصباب صفرا به معده و مورث جرب و بثور سوداوى است .
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى ) — صفحة 508
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٥٠٨