در دوّم ، گرم و در يبوست ، معتدل و ملطّف و مقوّى دماغ و پياز او در افعال ، مثل پياز نرگس و قوىتر از آن است .
روغن او - كه مثل روغن گل مدتى در آفتاب گذاشته سه مرتبه و زياده از آن ، گل زنبق را تجديد نمايند - ، در دوّم ، گرم و در اوّل ، خشك و لطيف و مليّن و مقوّى اعضاء و پنج درهم او مسهل خلط مرارى و مدرّ بول و طلاى او جهت دفع قشعريره و سردى دماغ و اعصاب و اعضاى تناسل ، نافع .
بدلش در همه افعال روغن ايرسا و در غير اسهال روغن نرگس است .
[ 2676 ]
زنجار :
به فارسى زنگار گويند و معدنى اواز كان مس به هم مىرسد و دهنه مسى عبارت از اوست و مصنوع او اقسام است : يكى را زنجار محرور [ مجرود ] نامند و آن ، زنگ مس است كه سرپوش مس را بر ظرف سركهء كهنه گذراند و به نهجى منطبق سازند كه مانع صعود بخار سركه گردد و بعد از هر ده روز از آن سرپوش زنگ را بتراشند و جمع كنند . يكى را زنجار دودى نامند و او را از صفايح مس كه هر روز بر آن سركه پاشيده ، در سردابها بگذارند تا زنگ گرفته و هر پنج مثقال زنگ او را با سركه كهنه در هاون مس بسايند تا غليظ گردد و شب يمانى و ملح اندرانى و بورهء سرخ - از هر يك چهار مثقال - اضافه نموده در آفتاب خشك كرده ، به هيئت فتيله بسازند و اقسام ديگر نيز در دستورات ، مذكور است و بهترين او ، معدنى و دودى است .
در چهارم ، گرم و خشك و از سموم قتّاله و اكال و معفّن و لذّاع و سترندهء گوشت و مورث قرحه و قالح آثار و با موم و روغن بىلذع و مانع زياده شدن قروح خبيثه و ساعيه و ورم جراحات و جهت رويانيدن گوشت و با صمغ البطم و بورهء سرخ جهت جرب متقرح و برص و پختهء او با عسل جهت تنقيهء چرك جراحت و دانهء بواسير و ناصور مقعد و مطبوخ او با سركه و عسل جهت قروح لثه و جوششها ، به غايت مفيد و سائيدهء او با شير دختران و سركه و عسل در هاون مس به حدى كه غليظ و خشك شود و جهت حدّت بصر و قلع بياض و ناخنه و دمعه و سبل و سلاق ، مجرب و محرق او كه در سودن شبيه به توتيا گردد جهت جرب و استرخاى پلك چشم و سلاق ، نافع و طلاى او با فندق سوخته و كتيراى سرخ و سفيدى تخم مرغ جهت كل جراحات سطح بدن ، مجرب .
مضر اعضاى عصبانى و يك درهم او كشندهء به قرحهء جگر و بعد از تجاوز آن از معده ، عديم العلاج و بايد قدر قليل او را با ادويهء مغريه استعمال نمود و چون دهن را به