آسانى كندن دندان ، مؤثر و سعوط او مفتّح سدهء دماغى و طلاى او جهت رفع آثار و يرقان و نيكو كردن رخسار و اكتحال رماد او جهت سياه كردن چشم ازرق ، به غايت مفيد و جهت درد مقعد ، نافع .
تخم او مسهل و مقىّء و مورث دوار و چون مكرر بشويند و در آب نمك بخيسانند تا تلخى او زايل شود پس كوبيده با شير و خرما بجوشانند ، خوردن او ، مورث صحت بدن .
برگ خشك او به قدر دو درهم با نشاسته و صمغ ، مسهل سودا و با انيسون و افتيمون و ايارهء فيقرا جهت ماليخوليا و صرع و داء الحية و جذام و امراض سوداوى و طبيخ بيخ او جهت استسقاء و گزيدن عقرب و افعى و خون منجمد و داء الفيل و ضماد برگ او با آب و نشاسته جهت تحليل اورام و قطع سيلان خون منفجر ، مفيد .
چون جوف حنظل را خالى كرده ، سركه در آن ريخته ، بجوشانند جهت درد دندان و تقويت لثه ، به غايت نافع است .
روغن حنظل كه از دو جزء آب تازه او با يك جزء روغن كنجد و زيتون ترتيب داده بجوشانند تا روغن بماند ، جهت امراض بارده و دردهاى آن و منع ريختن موى و رفع دوى و طنين گوش و كرم آن و درد دندان و جوشش سر و آشاميدن يك درهم او مسهل بلغم و اقسام كرم و تدهين او با زهرهء گاو بر ناف جهت اخراج اقسام كرم و حقنهء او جهت قولنج ، نافع است ، و اگر تازهء او نباشد ، ربع رطل از شحم او را بايد جوشانيد و با يك رطل روغن ، طبخ نمود .
[ 1885 ]
حنطه :
به فارسى گندم نامند . بهترين او ، تازهء باليدهء مايل به زردى و بعد از آن ، جنس سفيد اوست .
در اوّل ، گرم و در يبوست و رطوبت ، معتدل و تازهء او كه خشك نشده باشد ، در دوّم ، تر و بهترين غذاهاى اصحاء و كثير الغذاء و مسمِّن و مسدد و مضرّ صاحبان سدّه عروق و احشا و خام او مولد كرم معده و مصلحش سركهء كهنه و مضرّ زنان حامله و پخته او نفاخ و در هضم و مولد رياح و مصلحش شيرينيها و خوردن آب بر بالاى آن ، مورث قولنج ريحى است و آرد گندم كه پختهء باشند و نان فطير ، قابضاند و آرد مطبوخ او با شكر و بادام جهت سرفه و نفث الدم و درد گرده و سينه و تسمين بدن ، به غايت مؤثر و با نعناع و روغن تازه جهت خشونت سينه و ضماد گندم ممضوغ جهت نضج دمل و طلاى آرد گندم