[ 1535 ]
جوزبوا :
به فارسى جوزبويا گويند و ثمر درخت هندى است به قدر تخم مرغى و چون مقشّر گردد به قدر عفصى و سرخ تيره رنگ و درخت او به قدر درخت انار و بهترين او تازهء خوشبوى تند است كه خطوط سياه داشته باشد .
در دوّم ، گرم و خشك گويند خشكى او در سوم است . و قابض و مفرّح و مسكر و ملطّف و مقوّى معده و فم آن و مرى و جگر و حافظ حرارت غريزى و هاضم و جهت صلابت جگر و سپرز و اورام باردهء آن و يرقان و خوشبو كردن عرق و بول و بوى دهان و تحليل رياح و رفع كلف و نمش و عسر بول و غثيان و قى و رطوبت معده و زلق الامعاء و اسهال معدى بارد و رطب و ازاله رطوبات متعفن معده و استسقاء لحمى و ضماد او جهت ورم بارد جگر و اوجاع بارده رطبه و درد سر و فالج و رعشه و امثال آن و با افسنتين و عسل جهت كلف و نمش و آثار ضربه و با روغنها جهت اوجاع بارده و كرى گوش و اكتحال او جهت تقويت باصره و سبل و جرب ، نافع .
مضر شش و مصلحش عسل و مصدع محرورين و مصلحش گشنيز و بسيار خوردن او مورث سوء خلق و حمق و مضرّ فكى [ جگر ] و مصلحش بنفشه . و قدر شربتش تا دو مثقال و بدلش به وزنش بسباسه و جهت سدد و صلابات ، يك وزن و نيم او سنبل الطيب و قوتش تا سه سال باقى است .
[ 1536 ]
چوب چينى :
بيخى است معروف و گياه او بىگل و ثمر و برگش شبيه به برگ زنبق و ساقش شبيه به ساق نى و بهترين آن ، قطعههاى بزرگ املس سرخ نيم رنگ شاخ جهانيده بىكرم و بىگره است و بسيار صلب او و اندرونْ سياه و ثقيل الوزنِ به حد افراط - كه صمغى نامند - خوب نيست و كرم زدهء او ضعيف القوة است .
مركب القوى و مايل به حرارت و يبوست او زياده بر حرارت و به غايت مجفِّف [ رطوبات غريبه ] و ملطّف و مفتّح و محلّل و مدر بول و عرق و با رطوبت فضليه و مقوّى باه و منقّى خون و روح از كثافات و با قوت قابضه و مقوّى حرارت غريزى و سريع النفوذ در عمق بدن و مقوّى اعضاء رئيسه و اعضاء تناسل و معده وجهت علت آتشك و قروح خبيثه ، بىعديل و در رفع امراض مزمنه و آكله و علل سوداوى ؛ مثل جرب و حكّه و تب ربع و نواصير و درد مفاصل و جذام و داء الفيل و ساير اوجاع بارده و جراحات مزمنه و اورام صلبه و داء الثعلب و حية و سرطان و بهق و برص سياه و ماليخوليا كه از احتراق بلغم باشد وجهت قطع عادت افيون ، بىنظير و رافع مواد نزلى و زكام و منوّم و مبخّر و نيكو