برگ او كه گرم كرده باشند جهت چرك [ كرم ] گوش و آشاميدن و حمول كردن خاكستر پوست ثانى آن جهت نزف الدم و ذرور او جهت جراحات و صمغ او جهت قروح خبيثه و درد دندان و مربّاى او با عسل جهت تسمين گرده و تحريك باه و راندن طبع و تقويت رودهء اعور و خوردن مسحوق پوست ثانى او هر روز تا دو مثقال جهت تقطير بول نافع و پوست تازهء او كه با خبث الحديد سائيده و با سركه طبخ دهند و يا [ تا ] يك هفته خيسانيده هر روز بر هم زنند ، خضاب قوى و با دوام است و ضماد پوست تازه او جهت خزاز و قوبا ، مفيد و طبيخ نيم اوقيه تا يك اوقيه پوست بيخ درخت اودر معدهء ممتلى از غذا ، مقىّء قوى و قاطع اخلاط لزجه وجهت درد شكم و اسافل ، نافع است و چون پوست بيخ او را در روغن زيتون بجوشانند تا مهرّا شود جهت بواسير و امراض مقعد ، مؤثر و مسواك كردن با پوست بيخ او ، به هر پنج روز ، منقّى دماغ از اخلاط و رافع نسيان و مسواك پوست زرد او مقوّى لثه [ و طلاى نشارهء چوب او با سركه جهت سرخ كردن رخسار ، مجرب و با زفت جهت قوى كردن عضوى مخصوص و خيسانيدن او چند روز در روغن زيتون جهت منع تولد قمل ، از مجربات دانستهاند و شرب او را جهت سپرز ، مجرب يافتهاند ] .
و چون در فصل خزان ، ريشهء درخت او را بريده و در روغن زيتون مازو را بجوشانند ، آن مقدار كه روغن سياه گردد و روغن مذكور را صاف نموده در شيشه كرده ريشهء بريده را به روشى در شيشه كنند كه به قعر شيشه برسد و دهن او را مسدود كرده به خاك بپوشانند و وقتى كه درخت بارور گردد بيرون آورند چيزى شبيه به مداد و در شيشه يافت شود و آن ، خضابى است كه مدتها اثر او بماند و مؤلف « تذكره » تا يك سال تعهد نموده و چون قبل از مو بر آمدن بر انثيان ، در حمام ، طلا كنند مانع روئيدن موى مىگردد و كندى مجرب دانسته .
روغن گردكان را خواص ، مثل كهنهء خائيدهء اوست و محلّل و مسخّن و آشاميدن او در روزى سه درهم تا يك هفته جهت درد ورك ، مجرب و جهت امزجهء بارده ، نافع و طلاى او جهت آكله و نواصير چشم و نرم كردن اعصاب و رفع دردهاى باردهء بدنى و زايل نمودن قوباء و داء الثعلب و قمل ، مجرب و سعوط او جهت لقوه و فالج و تشنج ، نافع .
بدل مغز گردكان حبة الخضرا است به وزن او و بدل روغن او روغن سداب و بالخاصية ، مغز گردكان ، مسكّن مغص و مصلح قروح است ، شرباً و ضماداً .
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى ) — صفحة 277
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص٢٧٧