گويند مضرّ سپرز و مصلحش عسل است و قدر شربتش از دو درهم تا پنج درهم .
[ 894 ]
بِطِّيخ هندى :
به فارسى هندوانه و به عربى دلاغ و دابوقه نامند . در اولِ دوّم ، سرد و در آخرِ آن ، تر و مسكّن حدّت صفرا و خون و تشنگى و مدر بول و مليّن طبع و آب او با عسل و زنجبيل جهت قطع بلغم و با شير جهت امراض سوداوى و با تمر هندى جهت مواد صفراوى و جرب و حكّه و با سكنجبين جهت تفتيح سدّه و ادرار بول و يرقان و مواد محترقه و اعانت بر هضم و با شيرخشت و امثال آن جهت تبهاى حارّه و دفع خلط ردى الكيفية كه كم مقدار باشد ، مفيد و مولد خون رقيق و بلغم شيرين و مرطب بدن .
مضر سپرز و بارد المزاج و مضرّ معده سرد و مصلحش گلقند و عسل و قند و امثال آن و در مزاجى كه صفرا بسيار غالب باشد ، هندوانه از جهت لطافت مستحيل به صفرا مىشود مثل آب كدو . در مبرودين ، بدون مصلح مورث ضعف باه و درد مفاصل و امثال آن است .
چون هندوانه را سوراخى كرده قدرى عسل در آن ريخته سوراخ را مستحكم كرده و يك هفته زير سرگين اسب دفن نمايند ، آب او مثل شراب مسكر گردد ؛ اما مغثى و مفسد معده است .
تخم او در دوّم ، سرد وتر و در جميع افعال ، مانند تخم كدو است . قدر شربتش تا پنج درهم است و در اخراج حصات و انحدار خربزه از معده گويند مجرب است . مربّاى پوست هندوانه به عسل و شكر جهت برسام و وسواس و بهر يبسى [ بهق و پيسى ] و درد سينه و ضعف معده كه از خلط كراثى باشد و تقويت هاضمه ، نافع است .
[ 895 ]
بَطّ :
به فارسى اردك نامند . از جملهء طيور آبى و الوان مختلف و اهلى و وحشى مىباشد .
در دوّم ، گرم و در اوّل ، خشك و مرطَّب به رطوبت فضليه و كثير الغذا و مسمِّن بدن و گرده و مبهّى و مصفى صوت و دافع رياح و مولد خون غليظ ، سريع التّعفن و دير هضم و مصدع و مصلحش سركه و زنجبيل و ادويهء حارّه و سكنجبين و ضماد گوشت او با نمك جهت ثآليل و خاكستر پر و بال او جهت تحليل خنازير و زبل آن جهت كلف و نمش و خنازير ، نافع است .
پيه او بهترين پيهها و گرم و لطيف و مليّن و محلّل و با قوت نافذه و جهت خناق و ورم پستان با آرد باقلا ، مجرب و جهت سرفه ، شرباً نافع .