و مغزش سبز و پوست او ترش و به فارسى بن نامند . در حبة الخضراء موصوف است و صمغ او را به فارسى [ و تركى ] سقز گويند و در علك البطم مذكور است .
اما درخت و برگ و شاخ او ، در اولِ سوم ، گرم و خشك و محلّل و قابض و نطول پوست او ، محلّل اورام و برگش خضاب موى و خاكستر چوب او جهت داء الثعلب و برگ خشك او با روغن يا سركه جهت رويانيدن مو و دراز كردن آن مؤثر است .
[ 893 ]
بِطِّيخ :
لغت روم است و به فارسى خربزه نامند و به يونانى فابش .
ناشيرين او ، سرد و در دوّم ، تر و شيرين اوتر ، به قدر شيرينى مايل به حرارت و بهترين او شيرين كم آب نازك بىجرم است ، و بهترين ناشيرين او مليون است كه خربزهء گرمك باشد . مثل ساير اقسام ، سريع الاستحالة به خلط غالب معده و سريع التّعفن نيست و موافق صفراوى و سوداوى و در برودت و حرارت ، معتدل و مرطب دماغ و بدن و مفتّح سدّه و جلاى او زياده از ساير اقسام . مجموع اصناف خربزه مدرّ بول و مخرج حصات و جالى و سريع النفوذ و ملطّف و مرطّب و مدر بول و عرق و شير و مسهل آنچه به او رسد و مصلح حال گرده و قروح باطنى و جالى آن .
مرخى احشا و سريع الاستحالة به خلطى كه در معده باشد و مصلحش سركه و آب انار ترش و ناشتا خوردن او مورث تبهاى صفراوى و بر بالاى طعام ، موجب تخمه و با اغذيهء كثيفه مثل پنير ، باعث سدد و بهترين اوقات تناول او ، ما بين دو طعام است كه طعام اوّل از معده منحدر شده باشد . ضماد گوشت خربزه ، جهت تسكين ورم و درد چشم و اورام صلبه و با بوره جهت كلف و آثار و ضماد مجموع او ، جالى جلد و جهت كلف و بهق و ضماد پوست او جهت منع نزلات و ورم دماغى ؛ خصوصاً جهت اطفال و آشاميدن دو درهم پوست خشك او جهت اخراج حصات و انداختن آن در ديگ باعث زود پختن گوشت ، به غايت آزموده . يك مثقال تا دو مثقال از ريشهء خربزه مقيىء [ مغثّى ] قوى و ضماد او با عسل جهت قروح شهديه نافع است .
تخم او در اوّل ، گرم و در دوّم ، تر و مليّن و مبهّى و مفتّح سدهء جگر و مدر بول و منقّى گرده و مثانه و امعاء و جهت سرفهء حارّ و درد سينه و خشونت زبان و حلق و تبهاى حارّه و مركبه و تشنگى و حرقة البول وجهت بدرقه شدن قوهء ادويه به جگر و مجارى بول و تسكين حرقت و خشونت قضيب كه از جهت حصات به هم رسيده باشد و ضماد كوبيده غير مقشّر او به غايت جالى بشره و جهت كلف ، مجرب است .