تا پخته شود و آن روغن را صاف نموده بر كف پاها بمالند و كف پا [ ها ] را تا صباح بر زمين نگذارند و يك هفته همچنين عمل كنند ، اعادهء شهوت باه مأيوسين كند . و اكثر مجربين ، مجرب دانستهاند و آشاميدن نه قيراط او كه در عسل پخته باشند ، جهت احتباس بول و درد معده و سوء هضم و تقويت معده و يرقان و سرفه كهنه و ربو و نفث مدهء ريه و مغص ، نافع . و آب برگ او را كه با دو چندان عسل به قوام آورده باشند ، جهت ربو و ضيق النفس . و پاشيدن آب طبيخ او در خانه ، و به دستور ، تعليق آن ، جهت طرد حشرات و هوامّ ، مؤثر . و چون ريزه كرده در روغن بجوشانند تا پياز ، خشك شود طلاى روغن مزبور ، جهت جمود اطراف و سرمازدگى و درد مفاصل و نقرس و درد گوش و سدهء آن ، و با موم و قليلى گوگرد ، جهت قروح شهديه و جرب متقرح و يابس و حكّه و حزاز ، و با زفت و حناء ، جهت بثور يابسهء سر اطفال ، مفيد . قيراطى از عنصل و ريشههاى او كه با هم كوبيده باشند ، مقىّء قوى . و ضماد پخته او جهت ثاليل و شقاق كه از سرما عارض شده باشد ، مجرب . و ضماد مطبوخ او در سركه ، جهت گزيدن افعى . و بوى او ، كشندهء مگسهاى گزنده . و بالخاصية ، قاتل موش در ساعت . و داشتن او با خود ، موجب هرب سباع و هوامّ و مار و قمل و مورچه و مگس . و چون او را كوبيده به آب او آرد كرسنه را خمير نموده بنوشند ، جهت استسقاء ، مفيد . و چون جوف عنصل را با سركه كوبيده ، در حمام بر بهق بمالند ، به قى را كه هيچ دوا بر طرف نكند ، زايل سازد و مجرب است .
و چون نزديك تاك ، غرس نمايند ، انگور را به اصلاح آورد . و غرس او در پاى درخت انار و به ، مانع ريختن شكوفهء آن .
تخم او ، مليّن طبع و جهت مغص و درد مقعد [ معده ] و رحم ، نافع و چون كوبيده و با سركه حبها بسازند و يك عدد آن را در ميان انجير گذاشته ، يك روز در عسل رقيق خيسانيده ، بيرون آورند و انجير را بمكند و بعد از آن آب گرم بر اثر آن بنوشند ، يا آبى كه در او بوده و جوشانيده باشند بياشامند ، رفع قولنج صعب نمايد و مجرب است .
عنصل ، مضرّ محرورين و مكرب و مضرّ عصب صحيح و مصدع و مورث غثيان و مقرح و مقطع و مصلحش شيرى كه به سنگ تفته ، داغ كرده باشند و ربوب فواكه . و قدر شربتش ، تا دو درهم و بدلش ، بلبوس . و گويند سير و گويند اسقورديون كه سير صحرائى است و قرد مانادوج . و مؤلف « تذكره » قائل به بدل او نيست و گويد خاكستر او با روغن گل ، جهت
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى ) — صفحة 108
مساهمون: مؤسسه احياء طب طبيعى
ص١٠٨