شقاق و حكّه و اسقاط دانهء بواسير ، نافع است .
سركهء عنصل ، كه او را با چوبى - مثل كارد - ريزه كرده ، به ريسمانى كشيده ، چهل روز در سايهء خشك كرده باشند ، يك رطل او را در هفت رطل و نيم سركه كهنه انداخته ، سر ظرف را بسيار محكم نموده و دو ماه در آفتاب گذاشته ، بعد از آن افشرده ، بيرون آورند - و يا عنصل تازه را شش ماه در سركه بيندازند - ، در نهايت تقطيع اخلاط غليظه و مقوّىّ معده و حلق و قوت هاضمه وجهت صاف كردن آواز و بدبوئى دهان و مواد سودا و ماليخوليا و جنون و صرع و تفتيت سنگ مثانه و عرق النسا و تقويت اعضاء ضعيفه و اعادهء صحت بدن و رنگ رخسار و حدّت بصر . و مضمضه او ، جهت سستى گوشت بن دندان و استحكام دندان متحرك . و قطور او جهت گرانى سامعه . و آشاميدن او جهت تنقيهء سينه و ربو و يرقان و رفع سموم ، نافع .
قدر شربتش از مقدار قليل تا دو اوقيه و نيم است كه به تدريج اضافه شود . و ناشتا بايد استعمال نمود .
شراب عنصل ، در جميع مذكورات ، انفع از سركهء او و مضرّ اعصاب هم نيست ؛ به خلاف سركه . و جهت تب ربع و فالج و استسقا و درد سپرزى و عرق النسا و قشعريره ، نافع . و مضرّ محمومين و صاحبان قرحه است . و دستور ساختن شراب او مثل عمل سركهء آن است كه به جاى سركه ، آب انگور باشد و سه ماه در آفتاب بگذارند .
[ 264 ]
آس :
معرَّب از اسا سريانى و به فارسى مورد نامند . درخت بستانى او بلندتر از درخت انار و برگش ريزه تر و سبزتر از برگ انار و مايل به استدارت و تخمش سياه و خزان نمىكند و باعطريت است .
در اوّل ، سرد و در دوّم ، خشك و قابض و با اندك حرارت و مجفِّف قوى و تخمش با قوت ترياقيه . اگر چه برگ و بيخ و تخم و گل و جرم او را نسبت به يكديگر ، در مراتب برودت و يبوست ، تفاوتى هست . و مجموع او ، قاطع خون و عرق و نفث الدم و مقوّىّ دل و معده و احشاء و باصره و مدرّ بول و قابض و محلّل و مفرّح [ مقرح ] و حابس اسهال وجهت نزلات و تفتيت حصات و قطع خون حيض و ضعيف كردن بواسير و رفع جميع سموم ، خصوص جهت رتيلا و عقرب كه با شراب ، بنوشند و طلاى او جهت ورم حارّ و قروح ، نافع .