غايت محرِّك باه و محلّل صلابات و مفتّح سدّه و منعش حرارت غريزى و حابس بخارات . و قدر شربتش از نيم مثقال تا يك درهم است . و صمغ او لزج و بعد از خشكى ، شبيه به كندر در قوت و با رطوبت فضلى و جهت امراض بارده و رفع رطوبات از مفاصل ، بسيار مفيد است .
[ 259 ]
اسد :
به فارسى شير نامند .
گوشت او دير هضم و مورث شجاعت و ضماد و پيهء او بر كمر ، و كنج ران و انثيين و قضيب و مقعد ، مقوّىّ جماع . و قطور او با روغن تخم انجره در احليل ، جهت نعوظ ، بىعديل . و طلاى او جهت كلف و زهرهء او مقوّىّ باصره و آشاميدن يك دانگ آن كه از نر باشد با زردهء تخم نيم برشت ، جهت كسى كه از زنان بسته باشند ، گويند مجرب است . و وقت استعمال او را در حين هلال ماه شرط دانستهاند . و گويند جلوس بر جلد آن جهت رفع نقرس و بواسير ، مجرب است ، و بستن پوست او با موم بر گردن اطفال ، پيش از بلوغ جهت ازاله صرع . و بخور موى او جهت گريزانيدن سباع و رفع تب يومى ، [ آدمى ] نافع . و طلاى پيه و زهره او بر بدن ، باعث گريختن سباع از آن شخص و ضماد پيه ما بين دو چشم او ، بر رو ، مورث مهابت در نظرها و قضاى حاجات . و گذاشتن قطعهاى از جلد او در ميان جامهها ، مانع كرم زدن او . و اگر كرم در جامهها موجود باشد ، باعث قتل آن . و چون يك درهم سرگين او را در شراب حل نموده و به معتادين شراب دهند ، سبب رفع خواهش ايشان گردد . و گويند ، شيران ، از آواز خروس سفيد تا جدار مىگريزند . و مؤلف جامع الادويه ، از « ارسطو » نقل مىكند كه كباب خصيهء شير ، به غايت مقوّىّ دل و باه است . و چون بشكافند و با بورهء سرخ و مصطكى طبخ نموده و خشك كنند و به روغن زنبق چرب نموده و با آب گرم ، ناشتا بنوشند ، جهت جميع دردهاى درونى ؛ مثل قولنج و مغص و بواسير و زحير و درد رحم و درد جگر ، به غايت مفيد است .
[ 260 ]
اسُطُوخُودُوس :
به يونانى به معنى حافظ الارواح است . و آن ، گياهى است برگش شبيه به برگ صعتر و از آن درازتر و باريكتر و گلش مايل به سفيدى و ساقش واحد و باريك و بىشاخ و در قد ، كمتر از شبرى و قبه او متراكم از اجزائى شبيه به جو و بىتخم و مايل به سرخى و تند طعم و با اندك تلخى .
در اولِ دوّم ، گرم و خشك و گويند مركب القوى است و اجزاء باردهء او كمتر . و اين قول ، اقرب است . محلّل و ملطّف و مفتّح سدد و جالى و با قوت قابضه و مقوّىّ بدن و دل و