احشاء . و در تقويت ارواح دماغى ، بىعديل . و مانع عفونت اخلاط و منضج و منقّى مرّه سوداى دماغى و طبيخ او در امراض سينه و سعال و نزله ، قويتر از زوفا . و مفرّح و مسهل بلغم و سودا و مقوّىّ آلات بول و با قوت ترياقيه . و سعوط يك درهم او با عسل ، منقّى [ و مقوّىّ ] قواى دماغى و آشاميدن يك درهم او با ماء العسل جهت جنبيدن مغز سر - كه از ضربه و سقطه حادث شده باشد - و به تنهائى جهت رعشهء دماغى و دو جزء او با يك جزء بيخ گلپر كه با عسل سرشته باشند ، جهت برودت معده و بواسير ، به غايت مفيد . و ضماد پختهء او جهت درد مفاصل و نقرس . و نقوع و مطبوخ او جهت استسقا و ورم بارد جگر و تنقيه گرده و طحال و امراض مقعد ، نافع . و با سكنجبين و نمك هندى ، مسهل قوى و جهت ، صداع مفيد . و با عاقرقرحا و سگبينج ، جهت صرع . و با شراب ، جهت نفخ و درد اعصاب و اضلاع ، و سموم مشروبه ، نافع .
مضر صفراوى مزاج . و معطش و مغثى محرورين و مصلحش سكنجبين . و گويند مضرّ شش است و مصلحش كتيرا و صمغ . و قدر شربتش از دو درهم است تا پنج درهم . و بدلش ، در آلات تنفس ، فراسيون ؛ در تنقيهء سودا ، افتيمون . و مداومت مربّاى گل او - با شكر و عسل - كه هر روز ، يك مثقال از گل او خورده شود ، جهت رفع سودا و تفريح ، مجرب دانستهاند .
مؤلف « تذكره » گويد چون او را با ثلث او گشنيز خشك ، و ربع او مرزنجوش و تسع آن ، هر يك از مصطكى و هليلهء كابلى و كندر ، معجون كنند يا بجوشانند و هر شب در وقت خواب ، مداومت نمايند ، جهت رفع نزلات و رمد و ترهّل و ربو و گرانى سامعه و ضعف باصره ، مجرب است .
[ 261 ]
آسِيُوس :
به الف ممدوده ، به لغت يونانى ، اسم نمك چينى . و آن ، نمكى است كه بر روى سنگى سفيد و سبك - و نوعى بر روى سنگ مايل به زردى - از نمِ دريا به هم مىرسد . و آن را آسيوس و نمك را زهرهء آسيوس نامند و شبيه است به نوشادر و قويتر از سنگ اوست . و بهترين سنگ [ او ] سريع [ التفتت ] است كه رگهاى زرد قليل غاير داشته باشد .
در سوم ، گرم و خشك و با لذع و معفّن و جهت قروح كهنه يابسه عسر الاندمال و بردن گوشت زياد و با عسل ، منقّى زخمها و با موم روغن ، مانع انتشار قروح خبيثه و با آرد